ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ ਭਗਵਦ੍ ਗੀਤਾ

Bhagavad Gita in Gurmukhi script
Other scripts and font information

This document is best viewed with the Noto Serif Gurmukhi or the Noto Sans Gurmukhi font.

ਅਧ੍ਯਾਯ ੧  •  ਅਰ੍ਜੁਨਵਿਸ਼ਾਦਯੋਗ
ਪ੍ਰਥਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰ ਉਵਾਚ।
ਧਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਸਮਵੇਤਾ ਯੁਯੁਤ੍ਸਵਃ।
ਮਾਮਕਾਃ ਪਾਣ੍ਡਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕਿਮਕੁਰ੍ਵਤ ਸਂਜਯ॥੧॥
ਸਂਜਯ ਉਵਾਚ।
ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨੀਕਂ ਵ੍ਯੂਢਂ ਦੁਰ੍ਯੋਧਨਸ੍ਤਦਾ।
ਆਚਾਰ੍ਯਮੁਪਸਂਗਮ੍ਯ ਰਾਜਾ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍॥੨॥
ਪਸ਼੍ਯੈਤਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਪੁਤ੍ਰਾਣਾਮਾਚਾਰ੍ਯ ਮਹਤੀਂ ਚਮੂਮ੍।
ਵ੍ਯੂਢਾਂ ਦ੍ਰੁਪਦਪੁਤ੍ਰੇਣ ਤਵ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯੇਣ ਧੀਮਤਾ॥੩॥
ਅਤ੍ਰ ਸ਼ੂਰਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਾਸਾ ਭੀਮਾਰ੍ਜੁਨਸਮਾ ਯੁਧਿ।
ਯੁਯੁਧਾਨੋ ਵਿਰਾਟਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰੁਪਦਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰਥਃ॥੪॥
ਧ੍ਰਿਸ਼੍ਟਕੇਤੁਸ਼੍ਚੇਕਿਤਾਨਃ ਕਾਸ਼ਿਰਾਜਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍।
ਪੁਰੁਜਿਤ੍ਕੁਨ੍ਤਿਭੋਜਸ਼੍ਚ ਸ਼ੈਬ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਰਪੁਂਗਵਃ॥੫॥
ਯੁਧਾਮਨ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤ ਉਤ੍ਤਮੌਜਾਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍।
ਸੌਭਦ੍ਰੋ ਦ੍ਰੌਪਦੇਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਮਹਾਰਥਾਃ॥੬॥
ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟਾ ਯੇ ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ।
ਨਾਯਕਾ ਮਮ ਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਤਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ॥੭॥
ਭਵਾਨ੍ਭੀਸ਼੍ਮਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਪਸ਼੍ਚ ਸਮਿਤਿਂਜਯਃ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਮਾ ਵਿਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸੌਮਦਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ॥੮॥
ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵਃ ਸ਼ੂਰਾ ਮਦਰ੍ਥੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਜੀਵਿਤਾਃ।
ਨਾਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਹਰਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਦ੍ਧਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ॥੯॥
ਅਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤਦਸ੍ਮਾਕਂ ਬਲਂ ਭੀਸ਼੍ਮਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍।
ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵਿਦਮੇਤੇਸ਼ਾਂ ਬਲਂ ਭੀਮਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍॥੧੦॥
ਅਯਨੇਸ਼ੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਯਥਾਭਾਗਮਵਸ੍ਥਿਤਾਃ।
ਭੀਸ਼੍ਮਮੇਵਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਹਿ॥੧੧॥
ਤਸ੍ਯ ਸਂਜਨਯਨ੍ਹਰ੍ਸ਼ਂ ਕੁਰੁਵ੍ਰਿਦ੍ਧਃ ਪਿਤਾਮਹਃ।
ਸਿਂਹਨਾਦਂ ਵਿਨਦ੍ਯੋਚ੍ਚੈਃ ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਦਧ੍ਮੌ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍॥੧੨॥
ਤਤਃ ਸ਼ਙ੍ਖਾਸ਼੍ਚ ਭੇਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਣਵਾਨਕਗੋਮੁਖਾਃ।
ਸਹਸੈਵਾਭ੍ਯਹਨ੍ਯਨ੍ਤ ਸ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤੁਮੁਲੋऽਭਵਤ੍॥੧੩॥
ਤਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤੈਰ੍ਹਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਮਹਤਿ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇ ਸ੍ਥਿਤੌ।
ਮਾਧਵਃ ਪਾਣ੍ਡਵਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਵ੍ਯੌ ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਪ੍ਰਦਘ੍ਮਤੁਃ॥੧੪॥
ਪਾਞ੍ਚਜਨ੍ਯਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਂ ਧਨਂਜਯਃ।
ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਂ ਦਧ੍ਮੌ ਮਹਾਸ਼ਙ੍ਖਂ ਭੀਮਕਰ੍ਮਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰਃ॥੧੫॥
ਅਨਨ੍ਤਵਿਜਯਂ ਰਾਜਾ ਕੁਨ੍ਤੀਪੁਤ੍ਰੋ ਯੁਧਿਸ਼੍ਠਿਰਃ।
ਨਕੁਲਃ ਸਹਦੇਵਸ਼੍ਚ ਸੁਘੋਸ਼ਮਣਿਪੁਸ਼੍ਪਕੌ॥੧੬॥
ਕਾਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡੀ ਚ ਮਹਾਰਥਃ।
ਧ੍ਰਿਸ਼੍ਟਦ੍ਯੁਮ੍ਨੋ ਵਿਰਾਟਸ਼੍ਚ ਸਾਤ੍ਯਕਿਸ਼੍ਚਾਪਰਾਜਿਤਃ॥੧੭॥
ਦ੍ਰੁਪਦੋ ਦ੍ਰੌਪਦੇਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀਪਤੇ।
ਸੌਭਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਸ਼ਙ੍ਖਾਨ੍ਦਧ੍ਮੁਃ ਪ੍ਰਿਥਕ੍ਪ੍ਰਿਥਕ੍॥੧੮॥
ਸ ਘੋਸ਼ੋ ਧਾਰ੍ਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਹ੍ਰਿਦਯਾਨਿ ਵ੍ਯਦਾਰਯਤ੍।
ਨਭਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀਂ ਚੈਵ ਤੁਮੁਲੋ ਵ੍ਯਨੁਨਾਦਯਨ੍॥੧੯॥
ਅਥ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਧਾਰ੍ਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਾਨ੍ਕਪਿਧ੍ਵਜਃ।
ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਂਪਾਤੇ ਧਨੁਰੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਪਾਣ੍ਡਵਃ॥੨੦॥
ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਂ ਤਦਾ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਮਾਹ ਮਹੀਪਤੇ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਸੇਨਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰਥਂ ਸ੍ਥਾਪਯ ਮੇऽਚ੍ਯੁਤ॥੨੧॥
ਯਾਵਦੇਤਾਨ੍ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ੇऽਹਂ ਯੋਦ੍ਧੁਕਾਮਾਨਵਸ੍ਥਿਤਾਨ੍।
ਕੈਰ੍ਮਯਾ ਸਹ ਯੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮਸ੍ਮਿਨ੍ਰਣਸਮੁਦ੍ਯਮੇ॥੨੨॥
ਯੋਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਾਨਵੇਕ੍ਸ਼ੇऽਹਂ ਯ ਏਤੇऽਤ੍ਰ ਸਮਾਗਤਾਃ।
ਧਾਰ੍ਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਯੁਦ੍ਧੇ ਪ੍ਰਿਯਚਿਕੀਰ੍ਸ਼ਵਃ॥੨੩॥
ਸਂਜਯ ਉਵਾਚ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ੋ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ੇਨ ਭਾਰਤ।
ਸੇਨਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਰਥੋਤ੍ਤਮਮ੍॥੨੪॥
ਭੀਸ਼੍ਮਦ੍ਰੋਣਪ੍ਰਮੁਖਤਃ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾਂ ਚ ਮਹੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍।
ਉਵਾਚ ਪਾਰ੍ਥ ਪਸ਼੍ਯੈਤਾਨ੍ਸਮਵੇਤਾਨ੍ਕੁਰੂਨਿਤਿ॥੨੫॥
ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਪਾਰ੍ਥਃ ਪਿਤ੍ਰੀਨਥ ਪਿਤਾਮਹਾਨ੍।
ਆਚਾਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤੁਲਾਨ੍ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੀਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਪੌਤ੍ਰਾਨ੍ਸਖੀਂਸ੍ਤਥਾ॥੨੬॥
ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਾਨ੍ਸੁਹ੍ਰਿਦਸ਼੍ਚੈਵ ਸੇਨਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ।
ਤਾਨ੍ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ ਕੌਨ੍ਤੇਯਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਬਨ੍ਧੂਨਵਸ੍ਥਿਤਾਨ੍॥੨੭॥
ਕ੍ਰਿਪਯਾ ਪਰਯਾਵਿਸ਼੍ਟੋ ਵਿਸ਼ੀਦਨ੍ਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵੇਮਂ ਸ੍ਵਜਨਂ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਯੁਯੁਤ੍ਸੁਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍॥੨੮॥
ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਮਮ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਮੁਖਂ ਚ ਪਰਿਸ਼ੁਸ਼੍ਯਤਿ।
ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰੇ ਮੇ ਰੋਮਹਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ॥੨੯॥
ਗਾਣ੍ਡੀਵਂ ਸ੍ਰਂਸਤੇ ਹਸ੍ਤਾਤ੍ਤ੍ਵਕ੍ਚੈਵ ਪਰਿਦਹ੍ਯਤੇ।
ਨ ਚ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮ੍ਯਵਸ੍ਥਾਤੁਂ ਭ੍ਰਮਤੀਵ ਚ ਮੇ ਮਨਃ॥੩੦॥
ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਕੇਸ਼ਵ।
ਨ ਚ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਨੁਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਜਨਮਾਹਵੇ॥੩੧॥
ਨ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਜਯਂ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਨ ਚ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਖਾਨਿ ਚ।
ਕਿਂ ਨੋ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਕਿਂ ਭੋਗੈਰ੍ਜੀਵਿਤੇਨ ਵਾ॥੩੨॥
ਯੇਸ਼ਾਮਰ੍ਥੇ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਨੋ ਰਾਜ੍ਯਂ ਭੋਗਾਃ ਸੁਖਾਨਿ ਚ।
ਤ ਇਮੇऽਵਸ੍ਥਿਤਾ ਯੁਦ੍ਧੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਨਾਨਿ ਚ॥੩੩॥
ਆਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪਿਤਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ਪਿਤਾਮਹਾਃ।
ਮਾਤੁਲਾਃ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਾਃ ਪੌਤ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਯਾਲਾਃ ਸਂਬਨ੍ਧਿਨਸ੍ਤਥਾ॥੩੪॥
ਏਤਾਨ੍ਨ ਹਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਘ੍ਨਤੋऽਪਿ ਮਧੁਸੂਦਨ।
ਅਪਿ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ ਕਿਂ ਨੁ ਮਹੀਕ੍ਰਿਤੇ॥੩੫॥
ਨਿਹਤ੍ਯ ਧਾਰ੍ਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਾਨ੍ਨਃ ਕਾ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨ।
ਪਾਪਮੇਵਾਸ਼੍ਰਯੇਦਸ੍ਮਾਨ੍ਹਤ੍ਵੈਤਾਨਾਤਤਾਯਿਨਃ॥੩੬॥
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰ੍ਹਾ ਵਯਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਧਾਰ੍ਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਾਨ੍ਸ੍ਵਬਾਨ੍ਧਵਾਨ੍।
ਸ੍ਵਜਨਂ ਹਿ ਕਥਂ ਹਤ੍ਵਾ ਸੁਖਿਨਃ ਸ੍ਯਾਮ ਮਾਧਵ॥੩੭॥
ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੇਤੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਲੋਭੋਪਹਤਚੇਤਸਃ।
ਕੁਲਕ੍ਸ਼ਯਕ੍ਰਿਤਂ ਦੋਸ਼ਂ ਮਿਤ੍ਰਦ੍ਰੋਹੇ ਚ ਪਾਤਕਮ੍॥੩੮॥
ਕਥਂ ਨ ਜ੍ਞੇਯਮਸ੍ਮਾਭਿਃ ਪਾਪਾਦਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਿਤੁਮ੍।
ਕੁਲਕ੍ਸ਼ਯਕ੍ਰਿਤਂ ਦੋਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਦ੍ਭਿਰ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨ॥੩੯॥
ਕੁਲਕ੍ਸ਼ਯੇ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੁਲਧਰ੍ਮਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ।
ਧਰ੍ਮੇ ਨਸ਼੍ਟੇ ਕੁਲਂ ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਮਧਰ੍ਮੋऽਭਿਭਵਤ੍ਯੁਤ॥੪੦॥
ਅਧਰ੍ਮਾਭਿਭਵਾਤ੍ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਪ੍ਰਦੁਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੁਲਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੁ ਦੁਸ਼੍ਟਾਸੁ ਵਾਰ੍ਸ਼੍ਣੇਯ ਜਾਯਤੇ ਵਰ੍ਣਸਂਕਰਃ॥੪੧॥
ਸਂਕਰੋ ਨਰਕਾਯੈਵ ਕੁਲਘ੍ਨਾਨਾਂ ਕੁਲਸ੍ਯ ਚ।
ਪਤਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੇਸ਼ਾਂ ਲੁਪ੍ਤਪਿਣ੍ਡੋਦਕਕ੍ਰਿਯਾਃ॥੪੨॥
ਦੋਸ਼ੈਰੇਤੈਃ ਕੁਲਘ੍ਨਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣਸਂਕਰਕਾਰਕੈਃ।
ਉਤ੍ਸਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਾਤਿਧਰ੍ਮਾਃ ਕੁਲਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਃ॥੪੩॥
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਕੁਲਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨ।
ਨਰਕੇऽਨਿਯਤਂ ਵਾਸੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਨੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮ॥੪੪॥
ਅਹੋ ਬਤ ਮਹਤ੍ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵ੍ਯਵਸਿਤਾ ਵਯਮ੍।
ਯਦ੍ਰਾਜ੍ਯਸੁਖਲੋਭੇਨ ਹਨ੍ਤੁਂ ਸ੍ਵਜਨਮੁਦ੍ਯਤਾਃ॥੪੫॥
ਯਦਿ ਮਾਮਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣਯਃ।
ਧਾਰ੍ਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਾ ਰਣੇ ਹਨ੍ਯੁਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਤਰਂ ਭਵੇਤ੍॥੪੬॥
ਸਂਜਯ ਉਵਾਚ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਜੁਨਃ ਸਂਖ੍ਯੇ ਰਥੋਪਸ੍ਥ ਉਪਾਵਿਸ਼ਤ੍।
ਵਿਸ੍ਰਿਜ੍ਯ ਸਸ਼ਰਂ ਚਾਪਂ ਸ਼ੋਕਸਂਵਿਗ੍ਨਮਾਨਸਃ॥੪੭॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਅਰ੍ਜੁਨਵਿਸ਼ਾਦਯੋਗੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੧॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੨  •  ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗ
ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਸਂਜਯ ਉਵਾਚ।
ਤਂ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਪਯਾਵਿਸ਼੍ਟਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍।
ਵਿਸ਼ੀਦਨ੍ਤਮਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਮਧੁਸੂਦਨਃ॥੧॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਵਾ ਕਸ਼੍ਮਲਮਿਦਂ ਵਿਸ਼ਮੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍।
ਅਨਾਰ੍ਯਜੁਸ਼੍ਟਮਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯਮਕੀਰ੍ਤਿਕਰਮਰ੍ਜੁਨ॥੨॥
ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਮਾ ਸ੍ਮ ਗਮਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨੈਤਤ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਤੇ।
ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਂ ਹ੍ਰਿਦਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵੋਤ੍ਤਿਸ਼੍ਠ ਪਰਂਤਪ॥੩॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਕਥਂ ਭੀਸ਼੍ਮਮਹਂ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੇ ਦ੍ਰੋਣਂ ਚ ਮਧੁਸੂਦਨ।
ਇਸ਼ੁਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਯੋਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਪੂਜਾਰ੍ਹਾਵਰਿਸੂਦਨ॥੪॥
ਗੁਰੂਨਹਤ੍ਵਾ ਹਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਨ੍ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਮਪੀਹ ਲੋਕੇ।
ਹਤ੍ਵਾਰ੍ਥਕਾਮਾਂਸ੍ਤੁ ਗੁਰੁਨਿਹੈਵ ਭੁਞ੍ਜੀਯ ਭੋਗਾਨ੍ऽਰੁਧਿਰਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਨ੍॥੫॥
ਨ ਚੈਤਦ੍ਵਿਦ੍ਮਃ ਕਤਰਨ੍ਨੋ ਗਰੀਯੋ ਯਦ੍ਵਾ ਜਯੇਮ ਯਦਿ ਵਾ ਨੋ ਜਯੇਯੁਃ।
ਯਾਨੇਵ ਹਤ੍ਵਾ ਨ ਜਿਜੀਵਿਸ਼ਾਮਸ੍ਤੇऽਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪ੍ਰਮੁਖੇ ਧਾਰ੍ਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਾਃ॥੬॥
ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਦੋਸ਼ੋਪਹਤਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪ੍ਰਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਧਰ੍ਮਸਂਮੂਢਚੇਤਾਃ।
ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਨ੍ਮੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਸ੍ਤੇऽਹਂ ਸ਼ਾਧਿ ਮਾਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਮ੍॥੭॥
ਨ ਹਿ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਮਾਪਨੁਦ੍ਯਾਦ੍ਯਚ੍ਛੋਕਮੁਚ੍ਛੋਸ਼ਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮ੍।
ਅਵਾਪ੍ਯ ਭੂਮਾਵਸਪਤ੍ਨਮ੍ਰਿਦ੍ਧਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਚਾਧਿਪਤ੍ਯਮ੍॥੮॥
ਸਂਜਯ ਉਵਾਚ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਂ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ਃ ਪਰਂਤਪ।
ਨ ਯੋਤ੍ਸ੍ਯ ਇਤਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੂਸ਼੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਹ॥੯॥
ਤਮੁਵਾਚ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਵ ਭਾਰਤ।
ਸੇਨਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ੀਦਨ੍ਤਮਿਦਂ ਵਚਃ॥੧੦॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਅਸ਼ੋਚ੍ਯਾਨਨ੍ਵਸ਼ੋਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾਸ਼ਸੇ।
ਗਤਾਸੂਨਗਤਾਸੂਂਸ਼੍ਚ ਨਾਨੁਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ॥੧੧॥
ਨ ਤ੍ਵੇਵਾਹਂ ਜਾਤੁ ਨਾਸਂ ਨ ਤ੍ਵਂ ਨੇਮੇ ਜਨਾਧਿਪਾਃ।
ਨ ਚੈਵ ਨ ਭਵਿਸ਼੍ਯਾਮਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਯਮਤਃ ਪਰਮ੍॥੧੨॥
ਦੇਹਿਨੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ਯਥਾ ਦੇਹੇ ਕੌਮਾਰਂ ਯੌਵਨਂ ਜਰਾ।
ਤਥਾ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਧੀਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ॥੧੩॥
ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸ਼ੀਤੋਸ਼੍ਣਸੁਖਦੁਃਖਦਾਃ।
ਆਗਮਾਪਾਯਿਨੋऽਨਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਭਾਰਤ॥੧੪॥
ਯਂ ਹਿ ਨ ਵ੍ਯਥਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਪੁਰੁਸ਼ਰ੍ਸ਼ਭ।
ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਂ ਧੀਰਂ ਸੋऽਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ॥੧੫॥
ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ।
ਉਭਯੋਰਪਿ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟੋऽਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਨਯੋਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ॥੧੬॥
ਅਵਿਨਾਸ਼ਿ ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍।
ਵਿਨਾਸ਼ਮਵ੍ਯਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ॥੧੭॥
ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤ ਇਮੇ ਦੇਹਾ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ।
ਅਨਾਸ਼ਿਨੋऽਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਭਾਰਤ॥੧੮॥
ਯ ਏਨਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਹਨ੍ਤਾਰਂ ਯਸ਼੍ਚੈਨਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਤਮ੍।
ਉਭੌ ਤੌ ਨ ਵਿਜਾਨੀਤੋ ਨਾਯਂ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ॥੧੯॥
ਨ ਜਾਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨਾਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਵਿਤਾ ਵਾ ਨ ਭੂਯਃ।
ਅਜੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋऽਯਂ ਪੁਰਾਣੋ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਰੀਰੇ॥੨੦॥
ਵੇਦਾਵਿਨਾਸ਼ਿਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯ ਏਨਮਜਮਵ੍ਯਯਮ੍।
ਅਥਂ ਸ ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਪਾਰ੍ਥ ਕਂ ਘਾਤਯਤਿ ਹਨ੍ਤਿ ਕਮ੍॥੨੧॥
ਵਾਸਾਂਸਿ ਜੀਰ੍ਣਾਨਿ ਯਥਾ ਵਿਹਾਯ ਨਵਾਨਿ ਗ੍ਰਿਹ੍ਣਾਤਿ ਨਰੋऽਪਰਾਣਿ।
ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਵਿਹਾਯ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਸਂਯਾਤਿ ਨਵਾਨਿ ਦੇਹੀ॥੨੨॥
ਨੈਨਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨੈਨਂ ਦਹਤਿ ਪਾਵਕਃ।
ਨ ਚੈਨਂ ਕ੍ਲੇਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਨ ਸ਼ੋਸ਼ਯਤਿ ਮਾਰੁਤਃ॥੨੩॥
ਅਚ੍ਛੇਦ੍ਯੋऽਯਮਦਾਹ੍ਯੋऽਯਮਕ੍ਲੇਦ੍ਯੋऽਸ਼ੋਸ਼੍ਯ ਏਵ ਚ।
ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਗਤਃ ਸ੍ਥਾਣੁਰਚਲੋऽਯਂ ਸਨਾਤਨਃ॥੨੪॥
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋऽਯਮਵਿਕਾਰ੍ਯੋऽਯਮੁਚ੍ਯਤੇ।
ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵੈਨਂ ਨਾਨੁਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ॥੨੫॥
ਅਥ ਚੈਨਂ ਨਿਤ੍ਯਜਾਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾ ਮਨ੍ਯਸੇ ਮ੍ਰਿਤਮ੍।
ਤਥਾਪਿ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨੈਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ॥੨੬॥
ਜਾਤਸ੍ਯ ਹਿ ਧ੍ਰੁਵੋ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਰ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ਜਨ੍ਮ ਮ੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਚ।
ਤਸ੍ਮਾਦਪਰਿਹਾਰ੍ਯੇऽਰ੍ਥੇ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ॥੨੭॥
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨਿ ਭਾਰਤ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿਧਨਾਨ੍ਯੇਵ ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ॥੨੮॥
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਨਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਦ੍ਵਦਤਿ ਤਥੈਵ ਚਾਨ੍ਯਃ।
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਚ੍ਚੈਨਮਨ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਿਣੋਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਯੇਨਂ ਵੇਦ ਨ ਚੈਵ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍॥੨੯॥
ਦੇਹੀ ਨਿਤ੍ਯਮਵਧ੍ਯੋऽਯਂ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਭਾਰਤ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ॥੩੦॥
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਪਿ ਚਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨ ਵਿਕਮ੍ਪਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।
ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਯੁਦ੍ਧਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ॥੩੧॥
ਯਦ੍ਰਿਚ੍ਛਯਾ ਚੋਪਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਮਪਾਵ੍ਰਿਤਮ੍।
ਸੁਖਿਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਲਭਨ੍ਤੇ ਯੁਦ੍ਧਮੀਦ੍ਰਿਸ਼ਮ੍॥੩੨॥
ਅਥ ਚੇਤ੍ਤ੍ਵਮਿਮਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮਂ ਨ ਕਰਿਸ਼੍ਯਸਿ।
ਤਤਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਚ ਹਿਤ੍ਵਾ ਪਾਪਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ॥੩੩॥
ਅਕੀਰ੍ਤਿਂ ਚਾਪਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕਥਯਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇऽਵ੍ਯਯਾਮ੍।
ਸਂਭਾਵਿਤਸ੍ਯ ਚਾਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਮਰਣਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ॥੩੪॥
ਭਯਾਦ੍ਰਣਾਦੁਪਰਤਂ ਮਂਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਰਥਾਃ।
ਯੇਸ਼ਾਂ ਚ ਤ੍ਵਂ ਬਹੁਮਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਲਾਘਵਮ੍॥੩੫॥
ਅਵਾਚ੍ਯਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਬਹੂਨ੍ਵਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਵਾਹਿਤਾਃ।
ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਤਵ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਤਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂ ਨੁ ਕਿਮ੍॥੩੬॥
ਹਤੋ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਮਹੀਮ੍।
ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਿਸ਼੍ਠ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਕ੍ਰਿਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ॥੩੭॥
ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਸਮੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਲਾਭਾਲਾਭੌ ਜਯਾਜਯੌ।
ਤਤੋ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਯੁਜ੍ਯਸ੍ਵ ਨੈਵਂ ਪਾਪਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ॥੩੮॥
ਏਸ਼ਾ ਤੇऽਭਿਹਿਤਾ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯੋਗੇ ਤ੍ਵਿਮਾਂ ਸ਼੍ਰਿਣੁ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਯਯਾ ਪਾਰ੍ਥ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਹਾਸ੍ਯਸਿ॥੩੯॥
ਨੇਹਾਭਿਕ੍ਰਮਨਾਸ਼ੋऽਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।
ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਮਹਤੋ ਭਯਾਤ੍॥੪੦॥
ਵ੍ਯਵਸਾਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਕੇਹ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ।
ਬਹੁਸ਼ਾਖਾ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਯੋऽਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਾਮ੍॥੪੧॥
ਯਾਮਿਮਾਂ ਪੁਸ਼੍ਪਿਤਾਂ ਵਾਚਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ।
ਵੇਦਵਾਦਰਤਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨਾਨ੍ਯਦਸ੍ਤੀਤਿ ਵਾਦਿਨਃ॥੪੨॥
ਕਾਮਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪਰਾ ਜਨ੍ਮਕਰ੍ਮਫਲਪ੍ਰਦਾਮ੍।
ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸ਼ਬਹੁਲਾਂ ਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਗਤਿਂ ਪ੍ਰਤਿ॥੪੩॥
ਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤਯਾਪਹ੍ਰਿਤਚੇਤਸਾਮ੍।
ਵ੍ਯਵਸਾਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਮਾਧੌ ਨ ਵਿਧੀਯਤੇ॥੪੪॥
ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਵਿਸ਼ਯਾ ਵੇਦਾ ਨਿਸ੍ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯੋ ਭਵਾਰ੍ਜੁਨ।
ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿਤ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥੋ ਨਿਰ੍ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍॥੪੫॥
ਯਾਵਾਨਰ੍ਥ ਉਦਪਾਨੇ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਂਪ੍ਲੁਤੋਦਕੇ।
ਤਾਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਵੇਦੇਸ਼ੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਿਜਾਨਤਃ॥੪੬॥
ਕਰ੍ਮਣ੍ਯੇਵਾਧਿਕਾਰਸ੍ਤੇ ਮਾ ਫਲੇਸ਼ੁ ਕਦਾਚਨ।
ਮਾ ਕਰ੍ਮਫਲਹੇਤੁਰ੍ਭੂਰ੍ਮਾ ਤੇ ਸਙ੍ਗੋऽਸ੍ਤ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ॥੪੭॥
ਯੋਗਸ੍ਥਃ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਨਂਜਯ।
ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯੋਃ ਸਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਮਤ੍ਵਂ ਯੋਗ ਉਚ੍ਯਤੇ॥੪੮॥
ਦੂਰੇਣ ਹ੍ਯਵਰਂ ਕਰ੍ਮ ਬੁਦ੍ਧਿਯੋਗਾਦ੍ਧਨਂਜਯ।
ਬੁਦ੍ਧੌ ਸ਼ਰਣਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਕ੍ਰਿਪਣਾਃ ਫਲਹੇਤਵਃ॥੪੯॥
ਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤੋ ਜਹਾਤੀਹ ਉਭੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤਦੁਸ਼੍ਕ੍ਰਿਤੇ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋਗਾਯ ਯੁਜ੍ਯਸ੍ਵ ਯੋਗਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਕੌਸ਼ਲਮ੍॥੫੦॥
ਕਰ੍ਮਜਂ ਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਾ ਹਿ ਫਲਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨੀਸ਼ਿਣਃ।
ਜਨ੍ਮਬਨ੍ਧਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਨਾਮਯਮ੍॥੫੧॥
ਯਦਾ ਤੇ ਮੋਹਕਲਿਲਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵ੍ਯਤਿਤਰਿਸ਼੍ਯਤਿ।
ਤਦਾ ਗਨ੍ਤਾਸਿ ਨਿਰ੍ਵੇਦਂ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਚ॥੫੨॥
ਸ਼੍ਰੁਤਿਵਿਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾ ਤੇ ਯਦਾ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ।
ਸਮਾਧਾਵਚਲਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਦਾ ਯੋਗਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ॥੫੩॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਸ੍ਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਾ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਾਧਿਸ੍ਥਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਵ।
ਸ੍ਥਿਤਧੀਃ ਕਿਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ੇਤ ਕਿਮਾਸੀਤ ਵ੍ਰਜੇਤ ਕਿਮ੍॥੫੪॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਪ੍ਰਜਹਾਤਿ ਯਦਾ ਕਾਮਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪਾਰ੍ਥ ਮਨੋਗਤਾਨ੍।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵਾਤ੍ਮਨਾ ਤੁਸ਼੍ਟਃ ਸ੍ਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਤਦੋਚ੍ਯਤੇ॥੫੫॥
ਦੁਃਖੇਸ਼੍ਵਨੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮਨਾਃ ਸੁਖੇਸ਼ੁ ਵਿਗਤਸ੍ਪ੍ਰਿਹਃ।
ਵੀਤਰਾਗਭਯਕ੍ਰੋਧਃ ਸ੍ਥਿਤਧੀਰ੍ਮੁਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ॥੫੬॥
ਯਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨਭਿਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍।
ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤਾ॥੫੭॥
ਯਦਾ ਸਂਹਰਤੇ ਚਾਯਂ ਕੂਰ੍ਮੋऽਙ੍ਗਾਨੀਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤਾ॥੫੮॥
ਵਿਸ਼ਯਾ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਿਰਾਹਾਰਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ।
ਰਸਵਰ੍ਜਂ ਰਸੋऽਪ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ॥੫੯॥
ਯਤਤੋ ਹ੍ਯਪਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪੁਰੁਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪ੍ਰਮਾਥੀਨਿ ਹਰਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਸਭਂ ਮਨਃ॥੬੦॥
ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤ ਆਸੀਤ ਮਤ੍ਪਰਃ।
ਵਸ਼ੇ ਹਿ ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤਾ॥੬੧॥
ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿਸ਼ਯਾਨ੍ਪੁਂਸਃ ਸਙ੍ਗਸ੍ਤੇਸ਼ੂਪਜਾਯਤੇ।
ਸਙ੍ਗਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਕਾਮਃ ਕਾਮਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧੋऽਭਿਜਾਯਤੇ॥੬੨॥
ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਭਵਤਿ ਸਂਮੋਹਃ ਸਂਮੋਹਾਤ੍ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਿਵਿਭ੍ਰਮਃ।
ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਨਾਸ਼ੋ ਬੁਦ੍ਧਿਨਾਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ॥੬੩॥
ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਵਿਮੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ਯਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਸ਼੍ਚਰਨ੍।
ਆਤ੍ਮਵਸ਼੍ਯੈਰ੍ਵਿਧੇਯਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ॥੬੪॥
ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਾਨਾਂ ਹਾਨਿਰਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਚੇਤਸੋ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪਰ੍ਯਵਤਿਸ਼੍ਠਤੇ॥੬੫॥
ਨਾਸ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਚਾਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਨਾ।
ਨ ਚਾਭਾਵਯਤਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਤਃ ਸੁਖਮ੍॥੬੬॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਹਿ ਚਰਤਾਂ ਯਨ੍ਮਨੋऽਨੁਵਿਧੀਯਤੇ।
ਤਦਸ੍ਯ ਹਰਤਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਵਮਿਵਾਮ੍ਭਸਿ॥੬੭॥
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨਿਗ੍ਰਿਹੀਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤਾ॥੬੮॥
ਯਾ ਨਿਸ਼ਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਸਂਯਮੀ।
ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਾ ਨਿਸ਼ਾ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮੁਨੇਃ॥੬੯॥
ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣਮਚਲਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਂ ਸਮੁਦ੍ਰਮਾਪਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਯਦ੍ਵਤ੍।
ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਾਮਾ ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਸ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ ਕਾਮਕਾਮੀ॥੭੦॥
ਵਿਹਾਯ ਕਾਮਾਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪੁਮਾਂਸ਼੍ਚਰਤਿ ਨਿਃਸ੍ਪ੍ਰਿਹਃ।
ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਰਹਂਕਾਰਃ ਸ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ॥੭੧॥
ਏਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨੈਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਮੁਹ੍ਯਤਿ।
ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾਸ੍ਯਾਮਨ੍ਤਕਾਲੇऽਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ਰਿਚ੍ਛਤਿ॥੭੨॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੨॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੩  •  ਕਰ੍ਮਯੋਗ
ਤ੍ਰਿਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਜ੍ਯਾਯਸੀ ਚੇਤ੍ਕਰ੍ਮਣਸ੍ਤੇ ਮਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨ।
ਤਤ੍ਕਿਂ ਕਰ੍ਮਣਿ ਘੋਰੇ ਮਾਂ ਨਿਯੋਜਯਸਿ ਕੇਸ਼ਵ॥੧॥
ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰੇਣੇਵ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਮੋਹਯਸੀਵ ਮੇ।
ਤਦੇਕਂ ਵਦ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਯੇਨ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਹਮਾਪ੍ਨੁਯਾਮ੍॥੨॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਨਿਸ਼੍ਠਾ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਯਾਨਘ।
ਜ੍ਞਾਨਯੋਗੇਨ ਸਾਂਖ੍ਯਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਯੋਗੇਨ ਯੋਗਿਨਾਮ੍॥੩॥
ਨ ਕਰ੍ਮਣਾਮਨਾਰਮ੍ਭਾਨ੍ਨੈਸ਼੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋऽਸ਼੍ਨੁਤੇ।
ਨ ਚ ਸਂਨ੍ਯਸਨਾਦੇਵ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ॥੪॥
ਨ ਹਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮਪਿ ਜਾਤੁ ਤਿਸ਼੍ਠਤ੍ਯਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਤ੍।
ਕਾਰ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਵਸ਼ਃ ਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਜੈਰ੍ਗੁਣੈਃ॥੫॥
ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਯ ਆਸ੍ਤੇ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮਰਨ੍।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨ੍ਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ॥੬॥
ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨਸਾ ਨਿਯਮ੍ਯਾਰਭਤੇऽਰ੍ਜੁਨ।
ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਕਰ੍ਮਯੋਗਮਸਕ੍ਤਃ ਸ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤੇ॥੭॥
ਨਿਯਤਂ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮ ਤ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਜ੍ਯਾਯੋ ਹ੍ਯਕਰ੍ਮਣਃ।
ਸ਼ਰੀਰਯਾਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਤੇ ਨ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯੇਦਕਰ੍ਮਣਃ॥੮॥
ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਾਤ੍ਕਰ੍ਮਣੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਲੋਕੋऽਯਂ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਨਃ।
ਤਦਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਮ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਮੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗਃ ਸਮਾਚਰ॥੯॥
ਸਹਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਰੋਵਾਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ।
ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਸਵਿਸ਼੍ਯਧ੍ਵਮੇਸ਼ ਵੋऽਸ੍ਤ੍ਵਿਸ਼੍ਟਕਾਮਧੁਕ੍॥੧੦॥
ਦੇਵਾਨ੍ਭਾਵਯਤਾਨੇਨ ਤੇ ਦੇਵਾ ਭਾਵਯਨ੍ਤੁ ਵਃ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਭਾਵਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਥ॥੧੧॥
ਇਸ਼੍ਟਾਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ਹਿ ਵੋ ਦੇਵਾ ਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਜ੍ਞਭਾਵਿਤਾਃ।
ਤੈਰ੍ਦਤ੍ਤਾਨਪ੍ਰਦਾਯੈਭ੍ਯੋ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤੇਨ ਏਵ ਸਃ॥੧੨॥
ਯਜ੍ਞਸ਼ਿਸ਼੍ਟਾਸ਼ਿਨਃ ਸਨ੍ਤੋ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿਸ਼ੈਃ।
ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਤੇ ਤ੍ਵਘਂ ਪਾਪਾ ਯੇ ਪਚਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਰਣਾਤ੍॥੧੩॥
ਅਨ੍ਨਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਦਨ੍ਨਸਂਭਵਃ।
ਯਜ੍ਞਾਦ੍ਭਵਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਃ॥੧੪॥
ਕਰ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਦ੍ਭਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਿਤਮ੍॥੧੫॥
ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਂ ਚਕ੍ਰਂ ਨਾਨੁਵਰ੍ਤਯਤੀਹ ਯਃ।
ਅਘਾਯੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਾਮੋ ਮੋਘਂ ਪਾਰ੍ਥ ਸ ਜੀਵਤਿ॥੧੬॥
ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਰਤਿਰੇਵ ਸ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਤ੍ਰਿਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਚ ਸਂਤੁਸ਼੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ॥੧੭॥
ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਕ੍ਰਿਤੇਨੇਹ ਕਸ਼੍ਚਨ।
ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ੁ ਕਸ਼੍ਚਿਦਰ੍ਥਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ॥੧੮॥
ਤਸ੍ਮਾਦਸਕ੍ਤਃ ਸਤਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰ।
ਅਸਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਾਚਰਨ੍ਕਰ੍ਮ ਪਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੂਰੁਸ਼ਃ॥੧੯॥
ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਹਿ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾ ਜਨਕਾਦਯਃ।
ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਮੇਵਾਪਿ ਸਂਪਸ਼੍ਯਨ੍ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ॥੨੦॥
ਯਦ੍ਯਦਾਚਰਤਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਸ੍ਤਤ੍ਤਦੇਵੇਤਰੋ ਜਨਃ।
ਸ ਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕੁਰੁਤੇ ਲੋਕਸ੍ਤਦਨੁਵਰ੍ਤਤੇ॥੨੧॥
ਨ ਮੇ ਪਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੁ ਲੋਕੇਸ਼ੁ ਕਿਂਚਨ।
ਨਾਨਵਾਪ੍ਤਮਵਾਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤ ਏਵ ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ॥੨੨॥
ਯਦਿ ਹ੍ਯਹਂ ਨ ਵਰ੍ਤੇਯਂ ਜਾਤੁ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ।
ਮਮ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ॥੨੩॥
ਉਤ੍ਸੀਦੇਯੁਰਿਮੇ ਲੋਕਾ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਮ ਚੇਦਹਮ੍।
ਸਂਕਰਸ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਮੁਪਹਨ੍ਯਾਮਿਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ॥੨੪॥
ਸਕ੍ਤਾਃ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਯਥਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਭਾਰਤ।
ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤਥਾਸਕ੍ਤਸ਼੍ਚਿਕੀਰ੍ਸ਼ੁਰ੍ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਮ੍॥੨੫॥
ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਭੇਦਂ ਜਨਯੇਦਜ੍ਞਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਗਿਨਾਮ੍।
ਜੋਸ਼ਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਮਾਚਰਨ੍॥੨੬॥
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੇਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਿ ਗੁਣੈਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ।
ਅਹਂਕਾਰਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਕਰ੍ਤਾਹਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ॥੨੭॥
ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ਤੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਗੁਣਕਰ੍ਮਵਿਭਾਗਯੋਃ।
ਗੁਣਾ ਗੁਣੇਸ਼ੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਨ ਸਜ੍ਜਤੇ॥੨੮॥
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੇਰ੍ਗੁਣਸਂਮੂਢਾਃ ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੇ ਗੁਣਕਰ੍ਮਸੁ।
ਤਾਨਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਵਿਦੋ ਮਨ੍ਦਾਨ੍ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਵਿਨ੍ਨ ਵਿਚਾਲਯੇਤ੍॥੨੯॥
ਮਯਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਚੇਤਸਾ।
ਨਿਰਾਸ਼ੀਰ੍ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ॥੩੦॥
ਯੇ ਮੇ ਮਤਮਿਦਂ ਨਿਤ੍ਯਮਨੁਤਿਸ਼੍ਠਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਨ੍ਤੋऽਨਸੂਯਨ੍ਤੋ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇऽਪਿ ਕਰ੍ਮਭਿਃ॥੩੧॥
ਯੇ ਤ੍ਵੇਤਦਭ੍ਯਸੂਯਨ੍ਤੋ ਨਾਨੁਤਿਸ਼੍ਠਨ੍ਤਿ ਮੇ ਮਤਮ੍।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਵਿਮੂਢਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਸ਼੍ਟਾਨਚੇਤਸਃ॥੩੨॥
ਸਦ੍ਰਿਸ਼ਂ ਚੇਸ਼੍ਟਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੇਰ੍ਜ੍ਞਾਨਵਾਨਪਿ।
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਨਿਗ੍ਰਹਃ ਕਿਂ ਕਰਿਸ਼੍ਯਤਿ॥੩੩॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ।
ਤਯੋਰ੍ਨ ਵਸ਼ਮਾਗਚ੍ਛੇਤ੍ਤੌ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਪਨ੍ਥਿਨੌ॥੩੪॥
ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੋ ਵਿਗੁਣਃ ਪਰਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਨੁਸ਼੍ਠਿਤਾਤ੍।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇ ਨਿਧਨਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਧਰ੍ਮੋ ਭਯਾਵਹਃ॥੩੫॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਅਥ ਕੇਨ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋऽਯਂ ਪਾਪਂ ਚਰਤਿ ਪੂਰੁਸ਼ਃ।
ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਨਪਿ ਵਾਰ੍ਸ਼੍ਣੇਯ ਬਲਾਦਿਵ ਨਿਯੋਜਿਤਃ॥੩੬॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਕਾਮ ਏਸ਼ ਕ੍ਰੋਧ ਏਸ਼ ਰਜੋਗੁਣਸਮੁਦ੍ਭਵਃ।
ਮਹਾਸ਼ਨੋ ਮਹਾਪਾਪ੍ਮਾ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯੇਨਮਿਹ ਵੈਰਿਣਮ੍॥੩੭॥
ਧੂਮੇਨਾਵ੍ਰਿਯਤੇ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾਦਰ੍ਸ਼ੋ ਮਲੇਨ ਚ।
ਯਥੋਲ੍ਬੇਨਾਵ੍ਰਿਤੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਥਾ ਤੇਨੇਦਮਾਵ੍ਰਿਤਮ੍॥੩੮॥
ਆਵ੍ਰਿਤਂ ਜ੍ਞਾਨਮੇਤੇਨ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਨਿਤ੍ਯਵੈਰਿਣਾ।
ਕਾਮਰੂਪੇਣ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਦੁਸ਼੍ਪੂਰੇਣਾਨਲੇਨ ਚ॥੩੯॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰਸ੍ਯਾਧਿਸ਼੍ਠਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ।
ਏਤੈਰ੍ਵਿਮੋਹਯਤ੍ਯੇਸ਼ ਜ੍ਞਾਨਮਾਵ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇਹਿਨਮ੍॥੪੦॥
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਦੌ ਨਿਯਮ੍ਯ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ।
ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਜਹਿ ਹ੍ਯੇਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਨਾਸ਼ਨਮ੍॥੪੧॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਰਾਣ੍ਯਾਹੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰਂ ਮਨਃ।
ਮਨਸਸ੍ਤੁ ਪਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯੋ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਰਤਸ੍ਤੁ ਸਃ॥੪੨॥
ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਰਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ।
ਜਹਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕਾਮਰੂਪਂ ਦੁਰਾਸਦਮ੍॥੪੩॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਕਰ੍ਮਯੋਗੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੩॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੪  •  ਜ੍ਞਾਨਕਰ੍ਮਸਂਨ੍ਯਾਸਯੋਗ
ਚਤੁਰ੍ਥੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਇਮਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ ਯੋਗਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨਹਮਵ੍ਯਯਮ੍।
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਮਨਵੇ ਪ੍ਰਾਹ ਮਨੁਰਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਵੇऽਬ੍ਰਵੀਤ੍॥੧॥
ਏਵਂ ਪਰਂਪਰਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਮਂ ਰਾਜਰ੍ਸ਼ਯੋ ਵਿਦੁਃ।
ਸ ਕਾਲੇਨੇਹ ਮਹਤਾ ਯੋਗੋ ਨਸ਼੍ਟਃ ਪਰਂਤਪ॥੨॥
ਸ ਏਵਾਯਂ ਮਯਾ ਤੇऽਦ੍ਯ ਯੋਗਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪੁਰਾਤਨਃ।
ਭਕ੍ਤੋऽਸਿ ਮੇ ਸਖਾ ਚੇਤਿ ਰਹਸ੍ਯਂ ਹ੍ਯੇਤਦੁਤ੍ਤਮਮ੍॥੩॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਅਪਰਂ ਭਵਤੋ ਜਨ੍ਮ ਪਰਂ ਜਨ੍ਮ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ।
ਕਥਮੇਤਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਂ ਤ੍ਵਮਾਦੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨਿਤਿ॥੪॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਬਹੂਨਿ ਮੇ ਵ੍ਯਤੀਤਾਨਿ ਜਨ੍ਮਾਨਿ ਤਵ ਚਾਰ੍ਜੁਨ।
ਤਾਨ੍ਯਹਂ ਵੇਦ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨ ਤ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਥ ਪਰਂਤਪ॥੫॥
ਅਜੋऽਪਿ ਸਨ੍ਨਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਾਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰੋऽਪਿ ਸਨ੍।
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਂ ਸ੍ਵਾਮਧਿਸ਼੍ਠਾਯ ਸਂਭਵਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਮਾਯਯਾ॥੬॥
ਯਦਾ ਯਦਾ ਹਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ।
ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਮਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਰਿਜਾਮ੍ਯਹਮ੍॥੭॥
ਪਰਿਤ੍ਰਾਣਾਯ ਸਾਧੂਨਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਚ ਦੁਸ਼੍ਕ੍ਰਿਤਾਮ੍।
ਧਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਾਯ ਸਂਭਵਾਮਿ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ॥੮॥
ਜਨ੍ਮ ਕਰ੍ਮ ਚ ਮੇ ਦਿਵ੍ਯਮੇਵਂ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨੈਤਿ ਮਾਮੇਤਿ ਸੋऽਰ੍ਜੁਨ॥੯॥
ਵੀਤਰਾਗਭਯਕ੍ਰੋਧਾ ਮਨ੍ਮਯਾ ਮਾਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ।
ਬਹਵੋ ਜ੍ਞਾਨਤਪਸਾ ਪੂਤਾ ਮਦ੍ਭਾਵਮਾਗਤਾਃ॥੧੦॥
ਯੇ ਯਥਾ ਮਾਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਭਜਾਮ੍ਯਹਮ੍।
ਮਮ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ॥੧੧॥
ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਯਜਨ੍ਤ ਇਹ ਦੇਵਤਾਃ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਹਿ ਮਾਨੁਸ਼ੇ ਲੋਕੇ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਮਜਾ॥੧੨॥
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਮਯਾ ਸ੍ਰਿਸ਼੍ਟਂ ਗੁਣਕਰ੍ਮਵਿਭਾਗਸ਼ਃ।
ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾਰਮਪਿ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਕਰ੍ਤਾਰਮਵ੍ਯਯਮ੍॥੧੩॥
ਨ ਮਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲਿਮ੍ਪਨ੍ਤਿ ਨ ਮੇ ਕਰ੍ਮਫਲੇ ਸ੍ਪ੍ਰਿਹਾ।
ਇਤਿ ਮਾਂ ਯੋऽਭਿਜਾਨਾਤਿ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਨ ਸ ਬਧ੍ਯਤੇ॥੧੪॥
ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਪੂਰ੍ਵੈਰਪਿ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ।
ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮੈਵ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰਂ ਕ੍ਰਿਤਮ੍॥੧੫॥
ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਕਿਮਕਰ੍ਮੇਤਿ ਕਵਯੋऽਪ੍ਯਤ੍ਰ ਮੋਹਿਤਾਃ।
ਤਤ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇऽਸ਼ੁਭਾਤ੍॥੧੬॥
ਕਰ੍ਮਣੋ ਹ੍ਯਪਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਚ ਵਿਕਰ੍ਮਣਃ।
ਅਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਗਹਨਾ ਕਰ੍ਮਣੋ ਗਤਿਃ॥੧੭॥
ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਕਰ੍ਮ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯੇਦਕਰ੍ਮਣਿ ਚ ਕਰ੍ਮ ਯਃ।
ਸ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਮਨੁਸ਼੍ਯੇਸ਼ੁ ਸ ਯੁਕ੍ਤਃ ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਤ੍॥੧੮॥
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਰਮ੍ਭਾਃ ਕਾਮਸਂਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਿਤਾਃ।
ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਕਰ੍ਮਾਣਂ ਤਮਾਹੁਃ ਪਣ੍ਡਿਤਂ ਬੁਧਾਃ॥੧੯॥
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਫਲਾਸਙ੍ਗਂ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਰਿਪ੍ਤੋ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ।
ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤੋऽਪਿ ਨੈਵ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਰੋਤਿ ਸਃ॥੨੦॥
ਨਿਰਾਸ਼ੀਰ੍ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਸਰ੍ਵਪਰਿਗ੍ਰਹਃ।
ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਕੇਵਲਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਿਲ੍ਬਿਸ਼ਮ੍॥੨੧॥
ਯਦ੍ਰਿਚ੍ਛਾਲਾਭਸਂਤੁਸ਼੍ਟੋ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਤੀਤੋ ਵਿਮਤ੍ਸਰਃ।
ਸਮਃ ਸਿਦ੍ਧਾਵਸਿਦ੍ਧੌ ਚ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾਪਿ ਨ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ॥੨੨॥
ਗਤਸਙ੍ਗਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਵਸ੍ਥਿਤਚੇਤਸਃ।
ਯਜ੍ਞਾਯਾਚਰਤਃ ਕਰ੍ਮ ਸਮਗ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ॥੨੩॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਪਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਹਵਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਨੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਹੁਤਮ੍।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤੇਨ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਰ੍ਮਸਮਾਧਿਨਾ॥੨੪॥
ਦੈਵਮੇਵਾਪਰੇ ਯਜ੍ਞਂ ਯੋਗਿਨਃ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਨਾਵਪਰੇ ਯਜ੍ਞਂ ਯਜ੍ਞੇਨੈਵੋਪਜੁਹ੍ਵਤਿ॥੨੫॥
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਨ੍ਯੇ ਸਂਯਮਾਗ੍ਨਿਸ਼ੁ ਜੁਹ੍ਵਤਿ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨ੍ਵਿਸ਼ਯਾਨਨ੍ਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਗ੍ਨਿਸ਼ੁ ਜੁਹ੍ਵਤਿ॥੨੬॥
ਸਰ੍ਵਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਣਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚਾਪਰੇ।
ਆਤ੍ਮਸਂਯਮਯੋਗਾਗ੍ਨੌ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਜ੍ਞਾਨਦੀਪਿਤੇ॥੨੭॥
ਦ੍ਰਵ੍ਯਯਜ੍ਞਾਸ੍ਤਪੋਯਜ੍ਞਾ ਯੋਗਯਜ੍ਞਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਯਤਯਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਾਃ॥੨੮॥
ਅਪਾਨੇ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਪ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰਾਣੇऽਪਾਨਂ ਤਥਾਪਰੇ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਗਤੀ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਪਰਾਯਣਾਃ॥੨੯॥
ਅਪਰੇ ਨਿਯਤਾਹਾਰਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਪ੍ਰਾਣੇਸ਼ੁ ਜੁਹ੍ਵਤਿ।
ਸਰ੍ਵੇऽਪ੍ਯੇਤੇ ਯਜ੍ਞਵਿਦੋ ਯਜ੍ਞਕ੍ਸ਼ਪਿਤਕਲ੍ਮਸ਼ਾਃ॥੩੦॥
ਯਜ੍ਞਸ਼ਿਸ਼੍ਟਾਮ੍ਰਿਤਭੁਜੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍।
ਨਾਯਂ ਲੋਕੋऽਸ੍ਤ੍ਯਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕੁਤੋऽਨ੍ਯਃ ਕੁਰੁਸਤ੍ਤਮ॥੩੧॥
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧਾ ਯਜ੍ਞਾ ਵਿਤਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮੁਖੇ।
ਕਰ੍ਮਜਾਨ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ॥੩੨॥
ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਯਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਃ ਪਰਂਤਪ।
ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮਾਖਿਲਂ ਪਾਰ੍ਥ ਜ੍ਞਾਨੇ ਪਰਿਸਮਾਪ੍ਯਤੇ॥੩੩॥
ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇਨ ਪਰਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇਨ ਸੇਵਯਾ।
ਉਪਦੇਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਿਨਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ॥੩੪॥
ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨ ਪੁਨਰ੍ਮੋਹਮੇਵਂ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਪਾਣ੍ਡਵ।
ਯੇਨ ਭੂਤਾਨ੍ਯਸ਼ੇਸ਼ੇਣ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯਥੋ ਮਯਿ॥੩੫॥
ਅਪਿ ਚੇਦਸਿ ਪਾਪੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਪਾਪਕ੍ਰਿਤ੍ਤਮਃ।
ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਲਵੇਨੈਵ ਵ੍ਰਿਜਿਨਂ ਸਂਤਰਿਸ਼੍ਯਸਿ॥੩੬॥
ਯਥੈਧਾਂਸਿ ਸਮਿਦ੍ਧੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ਕੁਰੁਤੇऽਰ੍ਜੁਨ।
ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਤਥਾ॥੩੭॥
ਨ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਦ੍ਰਿਸ਼ਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਿਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।
ਤਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਯੋਗਸਂਸਿਦ੍ਧਃ ਕਾਲੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਨ੍ਦਤਿ॥੩੮॥
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਾਁਲ੍ਲਭਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਤ੍ਪਰਃ ਸਂਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਚਿਰੇਣਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ॥੩੯॥
ਅਜ੍ਞਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ।
ਨਾਯਂ ਲੋਕੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਪਰੋ ਨ ਸੁਖਂ ਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ਮਨਃ॥੪੦॥
ਯੋਗਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਕਰ੍ਮਾਣਂ ਜ੍ਞਾਨਸਂਛਿਨ੍ਨਸਂਸ਼ਯਮ੍।
ਆਤ੍ਮਵਨ੍ਤਂ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨਿਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਧਨਂਜਯ॥੪੧॥
ਤਸ੍ਮਾਦਜ੍ਞਾਨਸਂਭੂਤਂ ਹ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਥਂ ਜ੍ਞਾਨਾਸਿਨਾਤ੍ਮਨਃ।
ਛਿਤ੍ਤ੍ਵੈਨਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਯੋਗਮਾਤਿਸ਼੍ਠੋਤ੍ਤਿਸ਼੍ਠ ਭਾਰਤ॥੪੨॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਜ੍ਞਾਨਕਰ੍ਮਸਂਨ੍ਯਾਸਯੋਗੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੪॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੫  •  ਕਰ੍ਮਸਂਨ੍ਯਾਸਯੋਗ
ਪਞ੍ਚਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਪੁਨਰ੍ਯੋਗਂ ਚ ਸ਼ਂਸਸਿ।
ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯ ਏਤਯੋਰੇਕਂ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍॥੧॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਸਂਨ੍ਯਾਸਃ ਕਰ੍ਮਯੋਗਸ਼੍ਚ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰਾਵੁਭੌ।
ਤਯੋਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਸਂਨ੍ਯਾਸਾਤ੍ਕਰ੍ਮਯੋਗੋ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤੇ॥੨॥
ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਨਿਤ੍ਯਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਯੋ ਨ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਨ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿ।
ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਹਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸੁਖਂ ਬਨ੍ਧਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ॥੩॥
ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗੌ ਪ੍ਰਿਥਗ੍ਬਾਲਾਃ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ।
ਏਕਮਪ੍ਯਾਸ੍ਥਿਤਃ ਸਮ੍ਯਗੁਭਯੋਰ੍ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਫਲਮ੍॥੪॥
ਯਤ੍ਸਾਂਖ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦ੍ਯੋਗੈਰਪਿ ਗਮ੍ਯਤੇ।
ਏਕਂ ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਚ ਯੋਗਂ ਚ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ॥੫॥
ਸਂਨ੍ਯਾਸਸ੍ਤੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦੁਃਖਮਾਪ੍ਤੁਮਯੋਗਤਃ।
ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੋ ਮੁਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਚਿਰੇਣਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ॥੬॥
ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਵਿਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ॥੭॥
ਨੈਵ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਰੋਮੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤੋ ਮਨ੍ਯੇਤ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍।
ਪਸ਼੍ਯਞ੍ਸ਼੍ਰਿਣ੍ਵਨ੍ਸ੍ਪ੍ਰਿਸ਼ਞ੍ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨਸ਼੍ਨਨ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਸ੍ਵਪਞ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍॥੮॥
ਪ੍ਰਲਪਨ੍ਵਿਸ੍ਰਿਜਨ੍ਗ੍ਰਿਹ੍ਣਨ੍ਨੁਨ੍ਮਿਸ਼ਨ੍ਨਿਮਿਸ਼ਨ੍ਨਪਿ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਸ਼ੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਧਾਰਯਨ੍॥੯॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਾਧਾਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਯਃ।
ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਨ ਸ ਪਾਪੇਨ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸਾ॥੧੦॥
ਕਾਯੇਨ ਮਨਸਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕੇਵਲੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਪਿ।
ਯੋਗਿਨਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ॥੧੧॥
ਯੁਕ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨੈਸ਼੍ਠਿਕੀਮ੍।
ਅਯੁਕ੍ਤਃ ਕਾਮਕਾਰੇਣ ਫਲੇ ਸਕ੍ਤੋ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ॥੧੨॥
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਨਸਾ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸੁਖਂ ਵਸ਼ੀ।
ਨਵਦ੍ਵਾਰੇ ਪੁਰੇ ਦੇਹੀ ਨੈਵ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ ਕਾਰਯਨ੍॥੧੩॥
ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਰਿਤ੍ਵਂ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਸ੍ਰਿਜਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ।
ਨ ਕਰ੍ਮਫਲਸਂਯੋਗਂ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ॥੧੪॥
ਨਾਦਤ੍ਤੇ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਪਾਪਂ ਨ ਚੈਵ ਸੁਕ੍ਰਿਤਂ ਵਿਭੁਃ।
ਅਜ੍ਞਾਨੇਨਾਵ੍ਰਿਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤੇਨ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ॥੧੫॥
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਤੁ ਤਦਜ੍ਞਾਨਂ ਯੇਸ਼ਾਂ ਨਾਸ਼ਿਤਮਾਤ੍ਮਨਃ।
ਤੇਸ਼ਾਮਾਦਿਤ੍ਯਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਤਤ੍ਪਰਮ੍॥੧੬॥
ਤਦ੍ਬੁਦ੍ਧਯਸ੍ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਨ੍ਨਿਸ਼੍ਠਾਸ੍ਤਤ੍ਪਰਾਯਣਾਃ।
ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਪੁਨਰਾਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਂ ਜ੍ਞਾਨਨਿਰ੍ਧੂਤਕਲ੍ਮਸ਼ਾਃ॥੧੭॥
ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨਯਸਂਪਨ੍ਨੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਗਵਿ ਹਸ੍ਤਿਨਿ।
ਸ਼ੁਨਿ ਚੈਵ ਸ਼੍ਵਪਾਕੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ॥੧੮॥
ਇਹੈਵ ਤੈਰ੍ਜਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਯੇਸ਼ਾਂ ਸਾਮ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਨਃ।
ਨਿਰ੍ਦੋਸ਼ਂ ਹਿ ਸਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ॥੧੯॥
ਨ ਪ੍ਰਹ੍ਰਿਸ਼੍ਯੇਤ੍ਪ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨੋਦ੍ਵਿਜੇਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚਾਪ੍ਰਿਯਮ੍।
ਸ੍ਥਿਰਬੁਦ੍ਧਿਰਸਂਮੂਢੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਃ॥੨੦॥
ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਸ਼੍ਵਸਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨ੍ਦਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਯਤ੍ਸੁਖਮ੍।
ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸੁਖਮਕ੍ਸ਼ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ॥੨੧॥
ਯੇ ਹਿ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਜਾ ਭੋਗਾ ਦੁਃਖਯੋਨਯ ਏਵ ਤੇ।
ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਵਨ੍ਤਃ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨ ਤੇਸ਼ੁ ਰਮਤੇ ਬੁਧਃ॥੨੨॥
ਸ਼ਕ੍ਨੋਤੀਹੈਵ ਯਃ ਸੋਢੁਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰੀਰਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੋਦ੍ਭਵਂ ਵੇਗਂ ਸ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਸੁਖੀ ਨਰਃ॥੨੩॥
ਯੋऽਨ੍ਤਃਸੁਖੋऽਨ੍ਤਰਾਰਾਮਸ੍ਤਥਾਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰੇਵ ਯਃ।
ਸ ਯੋਗੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੋऽਧਿਗਚ੍ਛਤਿ॥੨੪॥
ਲਭਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ਰਿਸ਼ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਕਲ੍ਮਸ਼ਾਃ।
ਛਿਨ੍ਨਦ੍ਵੈਧਾ ਯਤਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਾਃ॥੨੫॥
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਯਤੀਨਾਂ ਯਤਚੇਤਸਾਮ੍।
ਅਭਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍॥੨੬॥
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਬਹਿਰ੍ਬਾਹ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚੈਵਾਨ੍ਤਰੇ ਭ੍ਰੁਵੋਃ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਸਮੌ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਨਾਸਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣੌ॥੨੭॥
ਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਨਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਪਰਾਯਣਃ।
ਵਿਗਤੇਚ੍ਛਾਭਯਕ੍ਰੋਧੋ ਯਃ ਸਦਾ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਸਃ॥੨੮॥
ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਯਜ੍ਞਤਪਸਾਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍।
ਸੁਹ੍ਰਿਦਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ਰਿਚ੍ਛਤਿ॥੨੯॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਕਰ੍ਮਸਂਨ੍ਯਾਸਯੋਗੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੫॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੬  •  ਆਤ੍ਮਸਂਯਮਯੋਗ
ਸ਼ਸ਼੍ਠੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ ਯਃ।
ਸ ਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਚ ਯੋਗੀ ਚ ਨ ਨਿਰਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਚਾਕ੍ਰਿਯਃ॥੧॥
ਯਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਯੋਗਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਣ੍ਡਵ।
ਨ ਹ੍ਯਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਸਂਕਲ੍ਪੋ ਯੋਗੀ ਭਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ॥੨॥
ਆਰੁਰੁਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਮੁਨੇਰ੍ਯੋਗਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ।
ਯੋਗਾਰੂਢਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ਮਃ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ॥੩॥
ਯਦਾ ਹਿ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਸ਼ੁ ਨ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਨੁਸ਼ਜ੍ਜਤੇ।
ਸਰ੍ਵਸਂਕਲ੍ਪਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਯੋਗਾਰੂਢਸ੍ਤਦੋਚ੍ਯਤੇ॥੪॥
ਉਦ੍ਧਰੇਦਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਤ੍ਮਾਨਮਵਸਾਦਯੇਤ੍।
ਆਤ੍ਮੈਵ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮੈਵ ਰਿਪੁਰਾਤ੍ਮਨਃ॥੫॥
ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੇਨਾਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਨਾ ਜਿਤਃ।
ਅਨਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤੇਤਾਤ੍ਮੈਵ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਤ੍॥੬॥
ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸਮਾਹਿਤਃ।
ਸ਼ੀਤੋਸ਼੍ਣਸੁਖਦੁਃਖੇਸ਼ੁ ਤਥਾ ਮਾਨਾਪਮਾਨਯੋਃ॥੭॥
ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਤ੍ਰਿਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਕੂਟਸ੍ਥੋ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ।
ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਸਮਲੋਸ਼੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ॥੮॥
ਸੁਹ੍ਰਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਾਰ੍ਯੁਦਾਸੀਨਮਧ੍ਯਸ੍ਥਦ੍ਵੇਸ਼੍ਯਬਨ੍ਧੁਸ਼ੁ।
ਸਾਧੁਸ਼੍ਵਪਿ ਚ ਪਾਪੇਸ਼ੁ ਸਮਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤੇ॥੯॥
ਯੋਗੀ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸਤਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਹਸਿ ਸ੍ਥਿਤਃ।
ਏਕਾਕੀ ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰਾਸ਼ੀਰਪਰਿਗ੍ਰਹਃ॥੧੦॥
ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾਪ੍ਯ ਸ੍ਥਿਰਮਾਸਨਮਾਤ੍ਮਨਃ।
ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਨਾਤਿਨੀਚਂ ਚੈਲਾਜਿਨਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਮ੍॥੧੧॥
ਤਤ੍ਰੈਕਾਗ੍ਰਂ ਮਨਃ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਯਤਚਿਤ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਯਾਃ।
ਉਪਵਿਸ਼੍ਯਾਸਨੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗਮਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ॥੧੨॥
ਸਮਂ ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਧਾਰਯਨ੍ਨਚਲਂ ਸ੍ਥਿਰਃ।
ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਸਿਕਾਗ੍ਰਂ ਸ੍ਵਂ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਾਨਵਲੋਕਯਨ੍॥੧੩॥
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਗਤਭੀਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਵ੍ਰਤੇ ਸ੍ਥਿਤਃ।
ਮਨਃ ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤੋ ਯੁਕ੍ਤ ਆਸੀਤ ਮਤ੍ਪਰਃ॥੧੪॥
ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਨੇਵਂ ਸਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋਗੀ ਨਿਯਤਮਾਨਸਃ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਪਰਮਾਂ ਮਤ੍ਸਂਸ੍ਥਾਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ॥੧੫॥
ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਚੈਕਾਨ੍ਤਮਨਸ਼੍ਨਤਃ।
ਨ ਚਾਤਿਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਜਾਗ੍ਰਤੋ ਨੈਵ ਚਾਰ੍ਜੁਨ॥੧੬॥
ਯੁਕ੍ਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਚੇਸ਼੍ਟਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਸੁ।
ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਬੋਧਸ੍ਯ ਯੋਗੋ ਭਵਤਿ ਦੁਃਖਹਾ॥੧੭॥
ਯਦਾ ਵਿਨਿਯਤਂ ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵਾਵਤਿਸ਼੍ਠਤੇ।
ਨਿਃਸ੍ਪ੍ਰਿਹਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮੇਭ੍ਯੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਤਦਾ॥੧੮॥
ਯਥਾ ਦੀਪੋ ਨਿਵਾਤਸ੍ਥੋ ਨੇਙ੍ਗਤੇ ਸੋਪਮਾ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਾ।
ਯੋਗਿਨੋ ਯਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜਤੋ ਯੋਗਮਾਤ੍ਮਨਃ॥੧੯॥
ਯਤ੍ਰੋਪਰਮਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯੋਗਸੇਵਯਾ।
ਯਤ੍ਰ ਚੈਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਾਤ੍ਮਨਿ ਤੁਸ਼੍ਯਤਿ॥੨੦॥
ਸੁਖਮਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਂ ਯਤ੍ਤਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍।
ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਨ ਚੈਵਾਯਂ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਲਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ॥੨੧॥
ਯਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਚਾਪਰਂ ਲਾਭਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਨਾਧਿਕਂ ਤਤਃ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਥਿਤੋ ਨ ਦੁਃਖੇਨ ਗੁਰੁਣਾਪਿ ਵਿਚਾਲ੍ਯਤੇ॥੨੨॥
ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਃਖਸਂਯੋਗਵਿਯੋਗਂ ਯੋਗਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍।
ਸ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯੋਗੋऽਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣਚੇਤਸਾ॥੨੩॥
ਸਂਕਲ੍ਪਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ਕਾਮਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਨਸ਼ੇਸ਼ਤਃ।
ਮਨਸੈਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਂ ਵਿਨਿਯਮ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਤਃ॥੨੪॥
ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰੁਪਰਮੇਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਧ੍ਰਿਤਿਗ੍ਰਿਹੀਤਯਾ।
ਆਤ੍ਮਸਂਸ੍ਥਂ ਮਨਃ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਨ ਕਿਂਚਿਦਪਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍॥੨੫॥
ਯਤੋ ਯਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚਰਤਿ ਮਨਸ਼੍ਚਞ੍ਚਲਮਸ੍ਥਿਰਮ੍।
ਤਤਸ੍ਤਤੋ ਨਿਯਮ੍ਯੈਤਦਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਵਸ਼ਂ ਨਯੇਤ੍॥੨੬॥
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਸਂ ਹ੍ਯੇਨਂ ਯੋਗਿਨਂ ਸੁਖਮੁਤ੍ਤਮਮ੍।
ਉਪੈਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰਜਸਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਮਕਲ੍ਮਸ਼ਮ੍॥੨੭॥
ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਨੇਵਂ ਸਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋਗੀ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮਸ਼ਃ।
ਸੁਖੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸੁਖਮਸ਼੍ਨੁਤੇ॥੨੮॥
ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਨਿ।
ਈਕ੍ਸ਼ਤੇ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਨਃ॥੨੯॥
ਯੋ ਮਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਮਯਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ।
ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ ਚ ਮੇ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ॥੩੦॥
ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਿਤਂ ਯੋ ਮਾਂ ਭਜਤ੍ਯੇਕਤ੍ਵਮਾਸ੍ਥਿਤਃ।
ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋऽਪਿ ਸ ਯੋਗੀ ਮਯਿ ਵਰ੍ਤਤੇ॥੩੧॥
ਆਤ੍ਮੌਪਮ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯੋऽਰ੍ਜੁਨ।
ਸੁਖਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਦੁਃਖਂ ਸ ਯੋਗੀ ਪਰਮੋ ਮਤਃ॥੩੨॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਯੋऽਯਂ ਯੋਗਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਾਮ੍ਯੇਨ ਮਧੁਸੂਦਨ।
ਏਤਸ੍ਯਾਹਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਸ੍ਥਿਰਾਮ੍॥੩੩॥
ਚਞ੍ਚਲਂ ਹਿ ਮਨਃ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਪ੍ਰਮਾਥਿ ਬਲਵਦ੍ਦ੍ਰਿਢਮ੍।
ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਨਿਗ੍ਰਹਂ ਮਨ੍ਯੇ ਵਾਯੋਰਿਵ ਸੁਦੁਸ਼੍ਕਰਮ੍॥੩੪॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਨੋ ਦੁਰ੍ਨਿਗ੍ਰਹਂ ਚਲਮ੍।
ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਵੈਰਾਗ੍ਯੇਣ ਚ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯਤੇ॥੩੫॥
ਅਸਂਯਤਾਤ੍ਮਨਾ ਯੋਗੋ ਦੁਸ਼੍ਪ੍ਰਾਪ ਇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ।
ਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਤੁ ਯਤਤਾ ਸ਼ਕ੍ਯੋऽਵਾਪ੍ਤੁਮੁਪਾਯਤਃ॥੩੬॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਅਯਤਿਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯੋਪੇਤੋ ਯੋਗਾਚ੍ਚਲਿਤਮਾਨਸਃ।
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯੋਗਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਕਾਂ ਗਤਿਂ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਗਚ੍ਛਤਿ॥੩੭॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨੋਭਯਵਿਭ੍ਰਸ਼੍ਟਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾਭ੍ਰਮਿਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ।
ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠੋ ਮਹਾਬਾਹੋ ਵਿਮੂਢੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਥਿ॥੩੮॥
ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਛੇਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇਸ਼ਤਃ।
ਤ੍ਵਦਨ੍ਯਃ ਸਂਸ਼ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਛੇਤ੍ਤਾ ਨ ਹ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਤੇ॥੩੯॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਪਾਰ੍ਥ ਨੈਵੇਹ ਨਾਮੁਤ੍ਰ ਵਿਨਾਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।
ਨ ਹਿ ਕਲ੍ਯਾਣਕ੍ਰਿਤ੍ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦੁਰ੍ਗਤਿਂ ਤਾਤ ਗਚ੍ਛਤਿ॥੪੦॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਰਿਤਾਂ ਲੋਕਾਨੁਸ਼ਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਃ ਸਮਾਃ।
ਸ਼ੁਚੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤਾਂ ਗੇਹੇ ਯੋਗਭ੍ਰਸ਼੍ਟੋऽਭਿਜਾਯਤੇ॥੪੧॥
ਅਥਵਾ ਯੋਗਿਨਾਮੇਵ ਕੁਲੇ ਭਵਤਿ ਧੀਮਤਾਮ੍।
ਏਤਦ੍ਧਿ ਦੁਰ੍ਲਭਤਰਂ ਲੋਕੇ ਜਨ੍ਮ ਯਦੀਦ੍ਰਿਸ਼ਮ੍॥੪੨॥
ਤਤ੍ਰ ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਸਂਯੋਗਂ ਲਭਤੇ ਪੌਰ੍ਵਦੇਹਿਕਮ੍।
ਯਤਤੇ ਚ ਤਤੋ ਭੂਯਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧੌ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ॥੪੩॥
ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤੇਨੈਵ ਹ੍ਰਿਯਤੇ ਹ੍ਯਵਸ਼ੋऽਪਿ ਸਃ।
ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਰਪਿ ਯੋਗਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ॥੪੪॥
ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦ੍ਯਤਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯੋਗੀ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਕਿਲ੍ਬਿਸ਼ਃ।
ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਸਂਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍॥੪੫॥
ਤਪਸ੍ਵਿਭ੍ਯੋऽਧਿਕੋ ਯੋਗੀ ਜ੍ਞਾਨਿਭ੍ਯੋऽਪਿ ਮਤੋऽਧਿਕਃ।
ਕਰ੍ਮਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਧਿਕੋ ਯੋਗੀ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋਗੀ ਭਵਾਰ੍ਜੁਨ॥੪੬॥
ਯੋਗਿਨਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾਂ ਮਦ੍ਗਤੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਾਨ੍ਭਜਤੇ ਯੋ ਮਾਂ ਸ ਮੇ ਯੁਕ੍ਤਤਮੋ ਮਤਃ॥੪੭॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਆਤ੍ਮਸਂਯਮਯੋਗੋ ਨਾਮ ਸ਼ਸ਼੍ਠੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੬॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੭  •  ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਯੋਗ
ਸਪ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਮਯ੍ਯਾਸਕ੍ਤਮਨਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਯੋਗਂ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਮਦਾਸ਼੍ਰਯਃ।
ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਸਮਗ੍ਰਂ ਮਾਂ ਯਥਾ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰਿਣੁ॥੧॥
ਜ੍ਞਾਨਂ ਤੇऽਹਂ ਸਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਦਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਸ਼ੇਸ਼ਤਃ।
ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨੇਹ ਭੂਯੋऽਨ੍ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮਵਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤੇ॥੨॥
ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਸ਼ੁ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯਤਤਿ ਸਿਦ੍ਧਯੇ।
ਯਤਤਾਮਪਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮਾਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ॥੩॥
ਭੂਮਿਰਾਪੋऽਨਲੋ ਵਾਯੁਃ ਖਂ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਵ ਚ।
ਅਹਂਕਾਰ ਇਤੀਯਂ ਮੇ ਭਿਨ੍ਨਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਰਸ਼੍ਟਧਾ॥੪॥
ਅਪਰੇਯਮਿਤਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੇ ਪਰਾਮ੍।
ਜੀਵਭੂਤਾਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯਯੇਦਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍॥੫॥
ਏਤਦ੍ਯੋਨੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣੀਤ੍ਯੁਪਧਾਰਯ।
ਅਹਂ ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਭਵਃ ਪ੍ਰਲਯਸ੍ਤਥਾ॥੬॥
ਮਤ੍ਤਃ ਪਰਤਰਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਦਸ੍ਤਿ ਧਨਂਜਯ।
ਮਯਿ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਤਂ ਸੂਤ੍ਰੇ ਮਣਿਗਣਾ ਇਵ॥੭॥
ਰਸੋऽਹਮਪ੍ਸੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪ੍ਰਭਾਸ੍ਮਿ ਸ਼ਸ਼ਿਸੂਰ੍ਯਯੋਃ।
ਪ੍ਰਣਵਃ ਸਰ੍ਵਵੇਦੇਸ਼ੁ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਖੇ ਪੌਰੁਸ਼ਂ ਨ੍ਰਿਸ਼ੁ॥੮॥
ਪੁਣ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਃ ਪ੍ਰਿਥਿਵ੍ਯਾਂ ਚ ਤੇਜਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਵਿਭਾਵਸੌ।
ਜੀਵਨਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ੁ ਤਪਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਤਪਸ੍ਵਿਸ਼ੁ॥੯॥
ਬੀਜਂ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਰ੍ਥ ਸਨਾਤਨਮ੍।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਮਸ੍ਮਿ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾਮਹਮ੍॥੧੦॥
ਬਲਂ ਬਲਵਤਾਂ ਚਾਹਂ ਕਾਮਰਾਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍।
ਧਰ੍ਮਾਵਿਰੁਦ੍ਧੋ ਭੂਤੇਸ਼ੁ ਕਾਮੋऽਸ੍ਮਿ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ॥੧੧॥
ਯੇ ਚੈਵ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾ ਭਾਵਾ ਰਾਜਸਾਸ੍ਤਾਮਸਾਸ਼੍ਚ ਯੇ।
ਮਤ੍ਤ ਏਵੇਤਿ ਤਾਨ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਨ ਤ੍ਵਹਂ ਤੇਸ਼ੁ ਤੇ ਮਯਿ॥੧੨॥
ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਗੁਣਮਯੈਰ੍ਭਾਵੈਰੇਭਿਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍।
ਮੋਹਿਤਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਤਿ ਮਾਮੇਭ੍ਯਃ ਪਰਮਵ੍ਯਯਮ੍॥੧੩॥
ਦੈਵੀ ਹ੍ਯੇਸ਼ਾ ਗੁਣਮਯੀ ਮਮ ਮਾਯਾ ਦੁਰਤ੍ਯਯਾ।
ਮਾਮੇਵ ਯੇ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਾਯਾਮੇਤਾਂ ਤਰਨ੍ਤਿ ਤੇ॥੧੪॥
ਨ ਮਾਂ ਦੁਸ਼੍ਕ੍ਰਿਤਿਨੋ ਮੂਢਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਾਧਮਾਃ।
ਮਾਯਯਾਪਹ੍ਰਿਤਜ੍ਞਾਨਾ ਆਸੁਰਂ ਭਾਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ॥੧੫॥
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ ਭਜਨ੍ਤੇ ਮਾਂ ਜਨਾਃ ਸੁਕ੍ਰਿਤਿਨੋऽਰ੍ਜੁਨ।
ਆਰ੍ਤੋ ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਰਰ੍ਥਾਰ੍ਥੀ ਜ੍ਞਾਨੀ ਚ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ॥੧੬॥
ਤੇਸ਼ਾਂ ਜ੍ਞਾਨੀ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤ ਏਕਭਕ੍ਤਿਰ੍ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤੇ।
ਪ੍ਰਿਯੋ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਮਹਂ ਸ ਚ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਃ॥੧੭॥
ਉਦਾਰਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਜ੍ਞਾਨੀ ਤ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਮੇ ਮਤਮ੍।
ਆਸ੍ਥਿਤਃ ਸ ਹਿ ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਮਾਮੇਵਾਨੁਤ੍ਤਮਾਂ ਗਤਿਮ੍॥੧੮॥
ਬਹੂਨਾਂ ਜਨ੍ਮਨਾਮਨ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਮਾਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ।
ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਮਿਤਿ ਸ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਃ॥੧੯॥
ਕਾਮੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਹ੍ਰਿਤਜ੍ਞਾਨਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇऽਨ੍ਯਦੇਵਤਾਃ।
ਤਂ ਤਂ ਨਿਯਮਮਾਸ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ੍ਯਾ ਨਿਯਤਾਃ ਸ੍ਵਯਾ॥੨੦॥
ਯੋ ਯੋ ਯਾਂ ਯਾਂ ਤਨੁਂ ਭਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਰ੍ਚਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ।
ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਚਲਾਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਤਾਮੇਵ ਵਿਦਧਾਮ੍ਯਹਮ੍॥੨੧॥
ਸ ਤਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਰਾਧਨਮੀਹਤੇ।
ਲਭਤੇ ਚ ਤਤਃ ਕਾਮਾਨ੍ਮਯੈਵ ਵਿਹਿਤਾਨ੍ਹਿ ਤਾਨ੍॥੨੨॥
ਅਨ੍ਤਵਤ੍ਤੁ ਫਲਂ ਤੇਸ਼ਾਂ ਤਦ੍ਭਵਤ੍ਯਲ੍ਪਮੇਧਸਾਮ੍।
ਦੇਵਾਨ੍ਦੇਵਯਜੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਾਮਪਿ॥੨੩॥
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਮਾਪਨ੍ਨਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਾਮਬੁਦ੍ਧਯਃ।
ਪਰਂ ਭਾਵਮਜਾਨਨ੍ਤੋ ਮਮਾਵ੍ਯਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍॥੨੪॥
ਨਾਹਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਯੋਗਮਾਯਾਸਮਾਵ੍ਰਿਤਃ।
ਮੂਢੋऽਯਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਤਿ ਲੋਕੋ ਮਾਮਜਮਵ੍ਯਯਮ੍॥੨੫॥
ਵੇਦਾਹਂ ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਚਾਰ੍ਜੁਨ।
ਭਵਿਸ਼੍ਯਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਮਾਂ ਤੁ ਵੇਦ ਨ ਕਸ਼੍ਚਨ॥੨੬॥
ਇਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇਸ਼ਸਮੁਤ੍ਥੇਨ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮੋਹੇਨ ਭਾਰਤ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਸਂਮੋਹਂ ਸਰ੍ਗੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਂਤਪ॥੨੭॥
ਯੇਸ਼ਾਂ ਤ੍ਵਨ੍ਤਗਤਂ ਪਾਪਂ ਜਨਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍।
ਤੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮੋਹਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਭਜਨ੍ਤੇ ਮਾਂ ਦ੍ਰਿਢਵ੍ਰਤਾਃ॥੨੮॥
ਜਰਾਮਰਣਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਮਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਤਨ੍ਤਿ ਯੇ।
ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਵਿਦੁਃ ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਕਰ੍ਮ ਚਾਖਿਲਮ੍॥੨੯॥
ਸਾਧਿਭੂਤਾਧਿਦੈਵਂ ਮਾਂ ਸਾਧਿਯਜ੍ਞਂ ਚ ਯੇ ਵਿਦੁਃ।
ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇऽਪਿ ਚ ਮਾਂ ਤੇ ਵਿਦੁਰ੍ਯੁਕ੍ਤਚੇਤਸਃ॥੩੦॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਯੋਗੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੭॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੮  •  ਅਕ੍ਸ਼ਰਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਗ
ਅਸ਼੍ਟਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਕਿਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਿਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮ।
ਅਧਿਭੂਤਂ ਚ ਕਿਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਧਿਦੈਵਂ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤੇ॥੧॥
ਅਧਿਯਜ੍ਞਃ ਕਥਂ ਕੋऽਤ੍ਰ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨ।
ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇ ਚ ਕਥਂ ਜ੍ਞੇਯੋऽਸਿ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਭਿਃ॥੨॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਂ ਸ੍ਵਭਾਵੋऽਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ।
ਭੂਤਭਾਵੋਦ੍ਭਵਕਰੋ ਵਿਸਰ੍ਗਃ ਕਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਃ॥੩॥
ਅਧਿਭੂਤਂ ਕ੍ਸ਼ਰੋ ਭਾਵਃ ਪੁਰੁਸ਼ਸ਼੍ਚਾਧਿਦੈਵਤਮ੍।
ਅਧਿਯਜ੍ਞੋऽਹਮੇਵਾਤ੍ਰ ਦੇਹੇ ਦੇਹਭ੍ਰਿਤਾਂ ਵਰ॥੪॥
ਅਨ੍ਤਕਾਲੇ ਚ ਮਾਮੇਵ ਸ੍ਮਰਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਲੇਵਰਮ੍।
ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ ਮਦ੍ਭਾਵਂ ਯਾਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ॥੫॥
ਯਂ ਯਂ ਵਾਪਿ ਸ੍ਮਰਨ੍ਭਾਵਂ ਤ੍ਯਜਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਲੇਵਰਮ੍।
ਤਂ ਤਮੇਵੈਤਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸਦਾ ਤਦ੍ਭਾਵਭਾਵਿਤਃ॥੬॥
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਕਾਲੇਸ਼ੁ ਮਾਮਨੁਸ੍ਮਰ ਯੁਧ੍ਯ ਚ।
ਮਯ੍ਯਰ੍ਪਿਤਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਾਮੇਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍॥੭॥
ਅਭ੍ਯਾਸਯੋਗਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਨਾਨ੍ਯਗਾਮਿਨਾ।
ਪਰਮਂ ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਪਾਰ੍ਥਾਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍॥੮॥
ਕਵਿਂ ਪੁਰਾਣਮਨੁਸ਼ਾਸਿਤਾਰਮਣੋਰਣੀਯਂਸਮਨੁਸ੍ਮਰੇਦ੍ਯਃ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤਾਰਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰੂਪਮਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਂ ਤਮਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍॥੯॥
ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇ ਮਨਸਾਚਲੇਨ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗਬਲੇਨ ਚੈਵ।
ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ ਤਂ ਪਰਂ ਪੁਰੁਸ਼ਮੁਪੈਤਿ ਦਿਵ੍ਯਮ੍॥੧੦॥
ਯਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਯਦ੍ਯਤਯੋ ਵੀਤਰਾਗਾਃ।
ਯਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚਰਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤੇ ਪਦਂ ਸਂਗ੍ਰਹੇਣ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ॥੧੧॥
ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਨੋ ਹ੍ਰਿਦਿ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਚ।
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨ੍ਯਾਧਾਯਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਮਾਸ੍ਥਿਤੋ ਯੋਗਧਾਰਣਾਮ੍॥੧੨॥
ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਮਾਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍।
ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਤ੍ਯਜਨ੍ਦੇਹਂ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍॥੧੩॥
ਅਨਨ੍ਯਚੇਤਾਃ ਸਤਤਂ ਯੋ ਮਾਂ ਸ੍ਮਰਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ।
ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਸੁਲਭਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ॥੧੪॥
ਮਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਦੁਃਖਾਲਯਮਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍।
ਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪਰਮਾਂ ਗਤਾਃ॥੧੫॥
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਭੁਵਨਾਲ੍ਲੋਕਾਃ ਪੁਨਰਾਵਰ੍ਤਿਨੋऽਰ੍ਜੁਨ।
ਮਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ॥੧੬॥
ਸਹਸ੍ਰਯੁਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਹਰ੍ਯਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦੁਃ।
ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤਾਂ ਤੇऽਹੋਰਾਤ੍ਰਵਿਦੋ ਜਨਾਃ॥੧੭॥
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤ੍ਯਹਰਾਗਮੇ।
ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਗਮੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰੈਵਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸਂਜ੍ਞਕੇ॥੧੮॥
ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਃ ਸ ਏਵਾਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ।
ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਗਮੇऽਵਸ਼ਃ ਪਾਰ੍ਥ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯਹਰਾਗਮੇ॥੧੯॥
ਪਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਭਾਵੋऽਨ੍ਯੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਸਨਾਤਨਃ।
ਯਃ ਸ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਭੂਤੇਸ਼ੁ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸੁ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ॥੨੦॥
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਕ੍ਸ਼ਰ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਮਾਹੁਃ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍।
ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਧਾਮ ਪਰਮਂ ਮਮ॥੨੧॥
ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਸ ਪਰਃ ਪਾਰ੍ਥ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਲਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਨਨ੍ਯਯਾ।
ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍॥੨੨॥
ਯਤ੍ਰ ਕਾਲੇ ਤ੍ਵਨਾਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਮਾਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਂ ਚੈਵ ਯੋਗਿਨਃ।
ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਂ ਕਾਲਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ॥੨੩॥
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਜੋਤਿਰਹਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸ਼ਣ੍ਮਾਸਾ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਮ੍।
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਜਨਾਃ॥੨੪॥
ਧੂਮੋ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਃ ਸ਼ਣ੍ਮਾਸਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮ੍।
ਤਤ੍ਰ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ॥੨੫॥
ਸ਼ੁਕ੍ਲਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੇ ਗਤੀ ਹ੍ਯੇਤੇ ਜਗਤਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੇ ਮਤੇ।
ਏਕਯਾ ਯਾਤ੍ਯਨਾਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਮਨ੍ਯਯਾਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਃ॥੨੬॥
ਨੈਤੇ ਸ੍ਰਿਤੀ ਪਾਰ੍ਥ ਜਾਨਨ੍ਯੋਗੀ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਕਾਲੇਸ਼ੁ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਾਰ੍ਜੁਨ॥੨੭॥
ਵੇਦੇਸ਼ੁ ਯਜ੍ਞੇਸ਼ੁ ਤਪਃਸੁ ਚੈਵ ਦਾਨੇਸ਼ੁ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਫਲਂ ਪ੍ਰਦਿਸ਼੍ਟਮ੍।
ਅਤ੍ਯੇਤਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਯੋਗੀ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਮੁਪੈਤਿ ਚਾਦ੍ਯਮ੍॥੨੮॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਅਕ੍ਸ਼ਰਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਗੋ ਨਾਮਾਸ਼੍ਟਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੮॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੯  •  ਰਾਜਵਿਦ੍ਯਾਰਾਜਗੁਹ੍ਯਯੋਗ
ਨਵਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਇਦਂ ਤੁ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨਸੂਯਵੇ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਸਹਿਤਂ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇऽਸ਼ੁਭਾਤ੍॥੧॥
ਰਾਜਵਿਦ੍ਯਾ ਰਾਜਗੁਹ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਵਗਮਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸੁਸੁਖਂ ਕਰ੍ਤੁਮਵ੍ਯਯਮ੍॥੨॥
ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਃ ਪੁਰੁਸ਼ਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰਂਤਪ।
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਂ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਸਂਸਾਰਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ॥੩॥
ਮਯਾ ਤਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦਵ੍ਯਕ੍ਤਮੂਰ੍ਤਿਨਾ।
ਮਤ੍ਸ੍ਥਾਨਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਨ ਚਾਹਂ ਤੇਸ਼੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਃ॥੪॥
ਨ ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਥਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯ ਮੇ ਯੋਗਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍।
ਭੂਤਭ੍ਰਿਨ੍ਨ ਚ ਭੂਤਸ੍ਥੋ ਮਮਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਭਾਵਨਃ॥੫॥
ਯਥਾਕਾਸ਼ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਯੁਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗੋ ਮਹਾਨ੍।
ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਮਤ੍ਸ੍ਥਾਨੀਤ੍ਯੁਪਧਾਰਯ॥੬॥
ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਾਮਿਕਾਮ੍।
ਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯੇ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਵਿਸ੍ਰਿਜਾਮ੍ਯਹਮ੍॥੭॥
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਂ ਸ੍ਵਾਮਵਸ਼੍ਟਭ੍ਯ ਵਿਸ੍ਰਿਜਾਮਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ।
ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਮਿਮਂ ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਮਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੇਰ੍ਵਸ਼ਾਤ੍॥੮॥
ਨ ਚ ਮਾਂ ਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨਿਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਧਨਂਜਯ।
ਉਦਾਸੀਨਵਦਾਸੀਨਮਸਕ੍ਤਂ ਤੇਸ਼ੁ ਕਰ੍ਮਸੁ॥੯॥
ਮਯਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਃ ਸੂਯਤੇ ਸਚਰਾਚਰਮ੍।
ਹੇਤੁਨਾਨੇਨ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਜਗਦ੍ਵਿਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ॥੧੦॥
ਅਵਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮਾਂ ਮੂਢਾ ਮਾਨੁਸ਼ੀਂ ਤਨੁਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍।
ਪਰਂ ਭਾਵਮਜਾਨਨ੍ਤੋ ਮਮ ਭੂਤਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍॥੧੧॥
ਮੋਘਾਸ਼ਾ ਮੋਘਕਰ੍ਮਾਣੋ ਮੋਘਜ੍ਞਾਨਾ ਵਿਚੇਤਸਃ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਮਾਸੁਰੀਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਂ ਮੋਹਿਨੀਂ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ॥੧੨॥
ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤੁ ਮਾਂ ਪਾਰ੍ਥ ਦੈਵੀਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ।
ਭਜਨ੍ਤ੍ਯਨਨ੍ਯਮਨਸੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਭੂਤਾਦਿਮਵ੍ਯਯਮ੍॥੧੩॥
ਸਤਤਂ ਕੀਰ੍ਤਯਨ੍ਤੋ ਮਾਂ ਯਤਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਿਢਵ੍ਰਤਾਃ।
ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾ ਉਪਾਸਤੇ॥੧੪॥
ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞੇਨ ਚਾਪ੍ਯਨ੍ਯੇ ਯਜਨ੍ਤੋ ਮਾਮੁਪਾਸਤੇ।
ਏਕਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਿਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਬਹੁਧਾ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍॥੧੫॥
ਅਹਂ ਕ੍ਰਤੁਰਹਂ ਯਜ੍ਞਃ ਸ੍ਵਧਾਹਮਹਮੌਸ਼ਧਮ੍।
ਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਹਮਹਮੇਵਾਜ੍ਯਮਹਮਗ੍ਨਿਰਹਂ ਹੁਤਮ੍॥੧੬॥
ਪਿਤਾਹਮਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਮਾਤਾ ਧਾਤਾ ਪਿਤਾਮਹਃ।
ਵੇਦ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮੋਂਕਾਰ ਰਿਕ੍ਸਾਮ ਯਜੁਰੇਵ ਚ॥੧੭॥
ਗਤਿਰ੍ਭਰ੍ਤਾ ਪ੍ਰਭੁਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਨਿਵਾਸਃ ਸ਼ਰਣਂ ਸੁਹ੍ਰਿਤ੍।
ਪ੍ਰਭਵਃ ਪ੍ਰਲਯਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਧਾਨਂ ਬੀਜਮਵ੍ਯਯਮ੍॥੧੮॥
ਤਪਾਮ੍ਯਹਮਹਂ ਵਰ੍ਸ਼ਂ ਨਿਗ੍ਰਿਹ੍ਣਾਮ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਰਿਜਾਮਿ ਚ।
ਅਮ੍ਰਿਤਂ ਚੈਵ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਦਸਚ੍ਚਾਹਮਰ੍ਜੁਨ॥੧੯॥
ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯਾ ਮਾਂ ਸੋਮਪਾਃ ਪੂਤਪਾਪਾ ਯਜ੍ਞੈਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤੇ।
ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਮਸ਼੍ਨਨ੍ਤਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਦਿਵਿ ਦੇਵਭੋਗਾਨ੍॥੨੦॥
ਤੇ ਤਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਂ ਵਿਸ਼ਾਲਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ।
ਏਵਂ ਤ੍ਰਯੀਧਰ੍ਮਮਨੁਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਗਤਾਗਤਂ ਕਾਮਕਾਮਾ ਲਭਨ੍ਤੇ॥੨੧॥
ਅਨਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੋ ਮਾਂ ਯੇ ਜਨਾਃ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ।
ਏਸ਼ਾਂ ਨਿਤ੍ਯਾਭਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਵਹਾਮ੍ਯਹਮ੍॥੨੨॥
ਯੇऽਪ੍ਯਨ੍ਯਦੇਵਤਾ ਭਕ੍ਤਾ ਯਜਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ।
ਤੇऽਪਿ ਮਾਮੇਵ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਯਜਨ੍ਤ੍ਯਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍॥੨੩॥
ਅਹਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਭੋਕ੍ਤਾ ਚ ਪ੍ਰਭੁਰੇਵ ਚ।
ਨ ਤੁ ਮਾਮਭਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨਾਤਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨ੍ਤਿ ਤੇ॥੨੪॥
ਯਾਨ੍ਤਿ ਦੇਵਵ੍ਰਤਾ ਦੇਵਾਨ੍ਪਿਤ੍ਰੀਨ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਰਿਵ੍ਰਤਾਃ।
ਭੂਤਾਨਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭੂਤੇਜ੍ਯਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਯਾਜਿਨੋऽਪਿ ਮਾਮ੍॥੨੫॥
ਪਤ੍ਰਂ ਪੁਸ਼੍ਪਂ ਫਲਂ ਤੋਯਂ ਯੋ ਮੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ।
ਤਦਹਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯੁਪਹ੍ਰਿਤਮਸ਼੍ਨਾਮਿ ਪ੍ਰਯਤਾਤ੍ਮਨਃ॥੨੬॥
ਯਤ੍ਕਰੋਸ਼ਿ ਯਦਸ਼੍ਨਾਸਿ ਯਜ੍ਜੁਹੋਸ਼ਿ ਦਦਾਸਿ ਯਤ੍।
ਯਤ੍ਤਪਸ੍ਯਸਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਤਤ੍ਕੁਰੁਸ਼੍ਵ ਮਦਰ੍ਪਣਮ੍॥੨੭॥
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲੈਰੇਵਂ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਨੈਃ।
ਸਂਨ੍ਯਾਸਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ਮਾਮੁਪੈਸ਼੍ਯਸਿ॥੨੮॥
ਸਮੋऽਹਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ੁ ਨ ਮੇ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਪ੍ਰਿਯਃ।
ਯੇ ਭਜਨ੍ਤਿ ਤੁ ਮਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਯਿ ਤੇ ਤੇਸ਼ੁ ਚਾਪ੍ਯਹਮ੍॥੨੯॥
ਅਪਿ ਚੇਤ੍ਸੁਦੁਰਾਚਾਰੋ ਭਜਤੇ ਮਾਮਨਨ੍ਯਭਾਕ੍।
ਸਾਧੁਰੇਵ ਸ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵ੍ਯਵਸਿਤੋ ਹਿ ਸਃ॥੩੦॥
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਭਵਤਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਸ਼੍ਵਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਂ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ।
ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਹਿ ਨ ਮੇ ਭਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ॥੩੧॥
ਮਾਂ ਹਿ ਪਾਰ੍ਥ ਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯੇऽਪਿ ਸ੍ਯੁਃ ਪਾਪਯੋਨਯਃ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍॥੩੨॥
ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤਾ ਰਾਜਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਤਥਾ।
ਅਨਿਤ੍ਯਮਸੁਖਂ ਲੋਕਮਿਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਜਸ੍ਵ ਮਾਮ੍॥੩੩॥
ਮਨ੍ਮਨਾ ਭਵ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤੋ ਮਦ੍ਯਾਜੀ ਮਾਂ ਨਮਸ੍ਕੁਰੁ।
ਮਾਮੇਵੈਸ਼੍ਯਸਿ ਯੁਕ੍ਤ੍ਵੈਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਤ੍ਪਰਾਯਣਃ॥੩੪॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਰਾਜਵਿਦ੍ਯਾਰਾਜਗੁਹ੍ਯਯੋਗੋ ਨਾਮ ਨਵਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੯॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੧੦  •  ਵਿਭੂਤਿਯੋਗ
ਦਸ਼ਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਭੂਯ ਏਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼੍ਰਿਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ।
ਯਤ੍ਤੇऽਹਂ ਪ੍ਰੀਯਮਾਣਾਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ॥੧॥
ਨ ਮੇ ਵਿਦੁਃ ਸੁਰਗਣਾਃ ਪ੍ਰਭਵਂ ਨ ਮਹਰ੍ਸ਼ਯਃ।
ਅਹਮਾਦਿਰ੍ਹਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਹਰ੍ਸ਼ੀਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ॥੨॥
ਯੋ ਮਾਮਜਮਨਾਦਿਂ ਚ ਵੇਤ੍ਤਿ ਲੋਕਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍।
ਅਸਂਮੂਢਃ ਸ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ॥੩॥
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਮਸਂਮੋਹਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਸਤ੍ਯਂ ਦਮਃ ਸ਼ਮਃ।
ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਭਵੋऽਭਾਵੋ ਭਯਂ ਚਾਭਯਮੇਵ ਚ॥੪॥
ਅਹਿਂਸਾ ਸਮਤਾ ਤੁਸ਼੍ਟਿਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਯਸ਼ੋऽਯਸ਼ਃ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਭਾਵਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਮਤ੍ਤ ਏਵ ਪ੍ਰਿਥਗ੍ਵਿਧਾਃ॥੫॥
ਮਹਰ੍ਸ਼ਯਃ ਸਪ੍ਤ ਪੂਰ੍ਵੇ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ।
ਮਦ੍ਭਾਵਾ ਮਾਨਸਾ ਜਾਤਾ ਯੇਸ਼ਾਂ ਲੋਕ ਇਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ॥੬॥
ਏਤਾਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਯੋਗਂ ਚ ਮਮ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ।
ਸੋऽਵਿਕਮ੍ਪੇਨ ਯੋਗੇਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ॥੭॥
ਅਹਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵੋ ਮਤ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ।
ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਭਜਨ੍ਤੇ ਮਾਂ ਬੁਧਾ ਭਾਵਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ॥੮॥
ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾ ਮਦ੍ਗਤਪ੍ਰਾਣਾ ਬੋਧਯਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍।
ਕਥਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੁਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਰਮਨ੍ਤਿ ਚ॥੯॥
ਤੇਸ਼ਾਂ ਸਤਤਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਭਜਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍।
ਦਦਾਮਿ ਬੁਦ੍ਧਿਯੋਗਂ ਤਂ ਯੇਨ ਮਾਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ॥੧੦॥
ਤੇਸ਼ਾਮੇਵਾਨੁਕਮ੍ਪਾਰ੍ਥਮਹਮਜ੍ਞਾਨਜਂ ਤਮਃ।
ਨਾਸ਼ਯਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਭਾਵਸ੍ਥੋ ਜ੍ਞਾਨਦੀਪੇਨ ਭਾਸ੍ਵਤਾ॥੧੧॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਧਾਮ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਰਮਂ ਭਵਾਨ੍।
ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਦਿਵ੍ਯਮਾਦਿਦੇਵਮਜਂ ਵਿਭੁਮ੍॥੧੨॥
ਆਹੁਸ੍ਤ੍ਵਾਮ੍ਰਿਸ਼ਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਰ੍ਸ਼ਿਰ੍ਨਾਰਦਸ੍ਤਥਾ।
ਅਸਿਤੋ ਦੇਵਲੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਵਯਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਵੀਸ਼ਿ ਮੇ॥੧੩॥
ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਰਿਤਂ ਮਨ੍ਯੇ ਯਨ੍ਮਾਂ ਵਦਸਿ ਕੇਸ਼ਵ।
ਨ ਹਿ ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਂ ਵਿਦੁਰ੍ਦੇਵਾ ਨ ਦਾਨਵਾਃ॥੧੪॥
ਸ੍ਵਯਮੇਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੇਤ੍ਥ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮ।
ਭੂਤਭਾਵਨ ਭੂਤੇਸ਼ ਦੇਵਦੇਵ ਜਗਤ੍ਪਤੇ॥੧੫॥
ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇਸ਼ੇਣ ਦਿਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭੂਤਯਃ।
ਯਾਭਿਰ੍ਵਿਭੂਤਿਭਿਰ੍ਲੋਕਾਨਿਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿਸ਼੍ਠਸਿ॥੧੬॥
ਕਥਂ ਵਿਦ੍ਯਾਮਹਂ ਯੋਗਿਂਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸਦਾ ਪਰਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍।
ਕੇਸ਼ੁ ਕੇਸ਼ੁ ਚ ਭਾਵੇਸ਼ੁ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋऽਸਿ ਭਗਵਨ੍ਮਯਾ॥੧੭॥
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਤ੍ਮਨੋ ਯੋਗਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਚ ਜਨਾਰ੍ਦਨ।
ਭੂਯਃ ਕਥਯ ਤ੍ਰਿਪ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਸ਼੍ਰਿਣ੍ਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇऽਮ੍ਰਿਤਮ੍॥੧੮॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਹਨ੍ਤ ਤੇ ਕਥਯਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦਿਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭੂਤਯਃ।
ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਤਃ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਯ ਮੇ॥੧੯॥
ਅਹਮਾਤ੍ਮਾ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤਃ।
ਅਹਮਾਦਿਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚ ਭੂਤਾਨਾਮਨ੍ਤ ਏਵ ਚ॥੨੦॥
ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਮਹਂ ਵਿਸ਼੍ਣੁਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਾਂ ਰਵਿਰਂਸ਼ੁਮਾਨ੍।
ਮਰੀਚਿਰ੍ਮਰੁਤਾਮਸ੍ਮਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਾਮਹਂ ਸ਼ਸ਼ੀ॥੨੧॥
ਵੇਦਾਨਾਂ ਸਾਮਵੇਦੋऽਸ੍ਮਿ ਦੇਵਾਨਾਮਸ੍ਮਿ ਵਾਸਵਃ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਮਨਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਭੂਤਾਨਾਮਸ੍ਮਿ ਚੇਤਨਾ॥੨੨॥
ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਂਕਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਵਿਤ੍ਤੇਸ਼ੋ ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍।
ਵਸੂਨਾਂ ਪਾਵਕਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਮੇਰੁਃ ਸ਼ਿਖਰਿਣਾਮਹਮ੍॥੨੩॥
ਪੁਰੋਧਸਾਂ ਚ ਮੁਖ੍ਯਂ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਰ੍ਥ ਬ੍ਰਿਹਸ੍ਪਤਿਮ੍।
ਸੇਨਾਨੀਨਾਮਹਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸਰਸਾਮਸ੍ਮਿ ਸਾਗਰਃ॥੨੪॥
ਮਹਰ੍ਸ਼ੀਣਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁਰਹਂ ਗਿਰਾਮਸ੍ਮ੍ਯੇਕਮਕ੍ਸ਼ਰਮ੍।
ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਜਪਯਜ੍ਞੋऽਸ੍ਮਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਹਿਮਾਲਯਃ॥੨੫॥
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਦੇਵਰ੍ਸ਼ੀਣਾਂ ਚ ਨਾਰਦਃ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਚਿਤ੍ਰਰਥਃ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕਪਿਲੋ ਮੁਨਿਃ॥੨੬॥
ਉਚ੍ਚੈਃਸ਼੍ਰਵਸਮਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਮਮ੍ਰਿਤੋਦ੍ਭਵਮ੍।
ਐਰਾਵਤਂ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਚ ਨਰਾਧਿਪਮ੍॥੨੭॥
ਆਯੁਧਾਨਾਮਹਂ ਵਜ੍ਰਂ ਧੇਨੂਨਾਮਸ੍ਮਿ ਕਾਮਧੁਕ੍।
ਪ੍ਰਜਨਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪਃ ਸਰ੍ਪਾਣਾਮਸ੍ਮਿ ਵਾਸੁਕਿਃ॥੨੮॥
ਅਨਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਨਾਗਾਨਾਂ ਵਰੁਣੋ ਯਾਦਸਾਮਹਮ੍।
ਪਿਤ੍ਰੀਣਾਮਰ੍ਯਮਾ ਚਾਸ੍ਮਿ ਯਮਃ ਸਂਯਮਤਾਮਹਮ੍॥੨੯॥
ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਕਾਲਃ ਕਲਯਤਾਮਹਮ੍।
ਮ੍ਰਿਗਾਣਾਂ ਚ ਮ੍ਰਿਗੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਹਂ ਵੈਨਤੇਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍॥੩੦॥
ਪਵਨਃ ਪਵਤਾਮਸ੍ਮਿ ਰਾਮਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭ੍ਰਿਤਾਮਹਮ੍।
ਝਸ਼ਾਣਾਂ ਮਕਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮਸ੍ਮਿ ਜਾਹ੍ਨਵੀ॥੩੧॥
ਸਰ੍ਗਾਣਾਮਾਦਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚੈਵਾਹਮਰ੍ਜੁਨ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵਾਦਃ ਪ੍ਰਵਦਤਾਮਹਮ੍॥੩੨॥
ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਣਾਮਕਾਰੋऽਸ੍ਮਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ ਸਾਮਾਸਿਕਸ੍ਯ ਚ।
ਅਹਮੇਵਾਕ੍ਸ਼ਯਃ ਕਾਲੋ ਧਾਤਾਹਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਃ॥੩੩॥
ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਹਰਸ਼੍ਚਾਹਮੁਦ੍ਭਵਸ਼੍ਚ ਭਵਿਸ਼੍ਯਤਾਮ੍।
ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਾਕ੍ਚ ਨਾਰੀਣਾਂ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਿਰ੍ਮੇਧਾ ਧ੍ਰਿਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ॥੩੪॥
ਬ੍ਰਿਹਤ੍ਸਾਮ ਤਥਾ ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦਸਾਮਹਮ੍।
ਮਾਸਾਨਾਂ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ੋऽਹਮ੍ਰਿਤੂਨਾਂ ਕੁਸੁਮਾਕਰਃ॥੩੫॥
ਦ੍ਯੂਤਂ ਛਲਯਤਾਮਸ੍ਮਿ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾਮਹਮ੍।
ਜਯੋऽਸ੍ਮਿ ਵ੍ਯਵਸਾਯੋऽਸ੍ਮਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਾਮਹਮ੍॥੩੬॥
ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀਨਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵੋऽਸ੍ਮਿ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਧਨਂਜਯਃ।
ਮੁਨੀਨਾਮਪ੍ਯਹਂ ਵ੍ਯਾਸਃ ਕਵੀਨਾਮੁਸ਼ਨਾ ਕਵਿਃ॥੩੭॥
ਦਣ੍ਡੋ ਦਮਯਤਾਮਸ੍ਮਿ ਨੀਤਿਰਸ੍ਮਿ ਜਿਗੀਸ਼ਤਾਮ੍।
ਮੌਨਂ ਚੈਵਾਸ੍ਮਿ ਗੁਹ੍ਯਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਮਹਮ੍॥੩੮॥
ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਬੀਜਂ ਤਦਹਮਰ੍ਜੁਨ।
ਨ ਤਦਸ੍ਤਿ ਵਿਨਾ ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਯਾ ਭੂਤਂ ਚਰਾਚਰਮ੍॥੩੯॥
ਨਾਨ੍ਤੋऽਸ੍ਤਿ ਮਮ ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਭੂਤੀਨਾਂ ਪਰਂਤਪ।
ਏਸ਼ ਤੂਦ੍ਦੇਸ਼ਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਭੂਤੇਰ੍ਵਿਸ੍ਤਰੋ ਮਯਾ॥੪੦॥
ਯਦ੍ਯਦ੍ਵਿਭੂਤਿਮਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦੂਰ੍ਜਿਤਮੇਵ ਵਾ।
ਤਤ੍ਤਦੇਵਾਵਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਮਮ ਤੇਜੋਂऽਸ਼ਸਂਭਵਮ੍॥੪੧॥
ਅਥਵਾ ਬਹੁਨੈਤੇਨ ਕਿਂ ਜ੍ਞਾਤੇਨ ਤਵਾਰ੍ਜੁਨ।
ਵਿਸ਼੍ਟਭ੍ਯਾਹਮਿਦਂ ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਮੇਕਾਂਸ਼ੇਨ ਸ੍ਥਿਤੋ ਜਗਤ੍॥੪੨॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਵਿਭੂਤਿਯੋਗੋ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੧੦॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੧੧  •  ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਯੋਗ
ਏਕਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਮਦਨੁਗ੍ਰਹਾਯ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍।
ਯਤ੍ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਵਚਸ੍ਤੇਨ ਮੋਹੋऽਯਂ ਵਿਗਤੋ ਮਮ॥੧॥
ਭਵਾਪ੍ਯਯੌ ਹਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼ੋ ਮਯਾ।
ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਕਮਲਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਪਿ ਚਾਵ੍ਯਯਮ੍॥੨॥
ਏਵਮੇਤਦ੍ਯਥਾਤ੍ਥ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ।
ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤੇ ਰੂਪਮੈਸ਼੍ਵਰਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮ॥੩॥
ਮਨ੍ਯਸੇ ਯਦਿ ਤਚ੍ਛਕ੍ਯਂ ਮਯਾ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਮਿਤਿ ਪ੍ਰਭੋ।
ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰ ਤਤੋ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਵ੍ਯਯਮ੍॥੪॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਪਸ਼੍ਯ ਮੇ ਪਾਰ੍ਥ ਰੂਪਾਣਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ।
ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਕ੍ਰਿਤੀਨਿ ਚ॥੫॥
ਪਸ਼੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਵਸੂਨ੍ਰੁਦ੍ਰਾਨਸ਼੍ਵਿਨੌ ਮਰੁਤਸ੍ਤਥਾ।
ਬਹੂਨ੍ਯਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾਣਿ ਭਾਰਤ॥੬॥
ਇਹੈਕਸ੍ਥਂ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯਾਦ੍ਯ ਸਚਰਾਚਰਮ੍।
ਮਮ ਦੇਹੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਸਿ॥੭॥
ਨ ਤੁ ਮਾਂ ਸ਼ਕ੍ਯਸੇ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਮਨੇਨੈਵ ਸ੍ਵਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ਾ।
ਦਿਵ੍ਯਂ ਦਦਾਮਿ ਤੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਸ਼੍ਯ ਮੇ ਯੋਗਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍॥੮॥
ਸਂਜਯ ਉਵਾਚ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਰਾਜਨ੍ਮਹਾਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੋ ਹਰਿਃ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਪਾਰ੍ਥਾਯ ਪਰਮਂ ਰੂਪਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍॥੯॥
ਅਨੇਕਵਕ੍ਤ੍ਰਨਯਨਮਨੇਕਾਦ੍ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍।
ਅਨੇਕਦਿਵ੍ਯਾਭਰਣਂ ਦਿਵ੍ਯਾਨੇਕੋਦ੍ਯਤਾਯੁਧਮ੍॥੧੦॥
ਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨਮ੍।
ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਯਂ ਦੇਵਮਨਨ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍॥੧੧॥
ਦਿਵਿ ਸੂਰ੍ਯਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਭਵੇਦ੍ਯੁਗਪਦੁਤ੍ਥਿਤਾ।
ਯਦਿ ਭਾਃ ਸਦ੍ਰਿਸ਼ੀ ਸਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਾਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ॥੧੨॥
ਤਤ੍ਰੈਕਸ੍ਥਂ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਮਨੇਕਧਾ।
ਅਪਸ਼੍ਯਦ੍ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪਾਣ੍ਡਵਸ੍ਤਦਾ॥੧੩॥
ਤਤਃ ਸ ਵਿਸ੍ਮਯਾਵਿਸ਼੍ਟੋ ਹ੍ਰਿਸ਼੍ਟਰੋਮਾ ਧਨਂਜਯਃ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਂ ਕ੍ਰਿਤਾਞ੍ਜਲਿਰਭਾਸ਼ਤ॥੧੪॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੇਵਾਂਸ੍ਤਵ ਦੇਵ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ਭੂਤਵਿਸ਼ੇਸ਼ਸਂਘਾਨ੍।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮੀਸ਼ਂ ਕਮਲਾਸਨਸ੍ਥਮ੍ਰਿਸ਼ੀਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨੁਰਗਾਂਸ਼੍ਚ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍॥੧੫॥
ਅਨੇਕਬਾਹੂਦਰਵਕ੍ਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਵਤੋऽਨਨ੍ਤਰੂਪਮ੍।
ਨਾਨ੍ਤਂ ਨ ਮਧ੍ਯਂ ਨ ਪੁਨਸ੍ਤਵਾਦਿਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ॥੧੬॥
ਕਿਰੀਟਿਨਂ ਗਦਿਨਂ ਚਕ੍ਰਿਣਂ ਚ ਤੇਜੋਰਾਸ਼ਿਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦੀਪ੍ਤਿਮਨ੍ਤਮ੍।
ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਦੁਰ੍ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਦੀਪ੍ਤਾਨਲਾਰ੍ਕਦ੍ਯੁਤਿਮਪ੍ਰਮੇਯਮ੍॥੧੭॥
ਤ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਮਂ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪਰਂ ਨਿਧਾਨਮ੍।
ਤ੍ਵਮਵ੍ਯਯਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਧਰ੍ਮਗੋਪ੍ਤਾ ਸਨਾਤਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋ ਮਤੋ ਮੇ॥੧੮॥
ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਮਨਨ੍ਤਵੀਰ੍ਯਮਨਨ੍ਤਬਾਹੁਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸੂਰ੍ਯਨੇਤ੍ਰਮ੍।
ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਦੀਪ੍ਤਹੁਤਾਸ਼ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਤਪਨ੍ਤਮ੍॥੧੯॥
ਦ੍ਯਾਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵ੍ਯੋਰਿਦਮਨ੍ਤਰਂ ਹਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯੈਕੇਨ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ।
ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾਦ੍ਭੁਤਂ ਰੂਪਮੁਗ੍ਰਂ ਤਵੇਦਂ ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਵ੍ਯਥਿਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍॥੨੦॥
ਅਮੀ ਹਿ ਤ੍ਵਾਂ ਸੁਰਸਙ੍ਘਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦ੍ਭੀਤਾਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯੋ ਗ੍ਰਿਣਨ੍ਤਿ।
ਸ੍ਵਸ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਰ੍ਸ਼ਿਸਿਦ੍ਧਸਂਘਾਃ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਾਂ ਸ੍ਤੁਤਿਭਿਃ ਪੁਸ਼੍ਕਲਾਭਿਃ॥੨੧॥
ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵੋ ਯੇ ਚ ਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇऽਸ਼੍ਵਿਨੌ ਮਰੁਤਸ਼੍ਚੋਸ਼੍ਮਪਾਸ਼੍ਚ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਾਸੁਰਸਿਦ੍ਧਸਂਘਾ ਵੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਵਿਸ੍ਮਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇ॥੨੨॥
ਰੂਪਂ ਮਹਤ੍ਤੇ ਬਹੁਵਕ੍ਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਬਹੁਬਾਹੂਰੁਪਾਦਮ੍।
ਬਹੂਦਰਂ ਬਹੁਦਂਸ਼੍ਟ੍ਰਾਕਰਾਲਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਵ੍ਯਥਿਤਾਸ੍ਤਥਾਹਮ੍॥੨੩॥
ਨਭਃਸ੍ਪ੍ਰਿਸ਼ਂ ਦੀਪ੍ਤਮਨੇਕਵਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਾਨਨਂ ਦੀਪ੍ਤਵਿਸ਼ਾਲਨੇਤ੍ਰਮ੍।
ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਹਿ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਵ੍ਯਥਿਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਧ੍ਰਿਤਿਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਾਮਿ ਸ਼ਮਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਣੋ॥੨੪॥
ਦਂਸ਼੍ਟ੍ਰਾਕਰਾਲਾਨਿ ਚ ਤੇ ਮੁਖਾਨਿ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵੈਵ ਕਾਲਾਨਲਸਂਨਿਭਾਨਿ।
ਦਿਸ਼ੋ ਨ ਜਾਨੇ ਨ ਲਭੇ ਚ ਸ਼ਰ੍ਮ ਪ੍ਰਸੀਦ ਦੇਵੇਸ਼ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ॥੨੫॥
ਅਮੀ ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਹੈਵਾਵਨਿਪਾਲਸਂਘੈਃ।
ਭੀਸ਼੍ਮੋ ਦ੍ਰੋਣਃ ਸੂਤਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਥਾਸੌ ਸਹਾਸ੍ਮਦੀਯੈਰਪਿ ਯੋਧਮੁਖ੍ਯੈਃ॥੨੬॥
ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇ ਤ੍ਵਰਮਾਣਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਦਂਸ਼੍ਟ੍ਰਾਕਰਾਲਾਨਿ ਭਯਾਨਕਾਨਿ।
ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਲਗ੍ਨਾ ਦਸ਼ਨਾਨ੍ਤਰੇਸ਼ੁ ਸਂਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰੁਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੈਃ॥੨੭॥
ਯਥਾ ਨਦੀਨਾਂ ਬਹਵੋऽਮ੍ਬੁਵੇਗਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਮੇਵਾਭਿਮੁਖਾ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿ।
ਤਥਾ ਤਵਾਮੀ ਨਰਲੋਕਵੀਰਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਭਿਵਿਜ੍ਵਲਨ੍ਤਿ॥੨੮॥
ਯਥਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਂ ਜ੍ਵਲਨਂ ਪਤਂਗਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ਾਯ ਸਮ੍ਰਿਦ੍ਧਵੇਗਾਃ।
ਤਥੈਵ ਨਾਸ਼ਾਯ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਲੋਕਾਸ੍ਤਵਾਪਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਮ੍ਰਿਦ੍ਧਵੇਗਾਃ॥੨੯॥
ਲੇਲਿਹ੍ਯਸੇ ਗ੍ਰਸਮਾਨਃ ਸਮਨ੍ਤਾਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਸਮਗ੍ਰਾਨ੍ਵਦਨੈਰ੍ਜ੍ਵਲਦ੍ਭਿਃ।
ਤੇਜੋਭਿਰਾਪੂਰ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸਮਗ੍ਰਂ ਭਾਸਸ੍ਤਵੋਗ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤਪਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਣੋ॥੩੦॥
ਆਖ੍ਯਾਹਿ ਮੇ ਕੋ ਭਵਾਨੁਗ੍ਰਰੂਪੋ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ਦੇਵਵਰ ਪ੍ਰਸੀਦ।
ਵਿਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਵਨ੍ਤਮਾਦ੍ਯਂ ਨ ਹਿ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਿ ਤਵ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਮ੍॥੩੧॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਕਾਲੋऽਸ੍ਮਿ ਲੋਕਕ੍ਸ਼ਯਕ੍ਰਿਤ੍ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਦ੍ਧੋ ਲੋਕਾਨ੍ਸਮਾਹਰ੍ਤੁਮਿਹ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਃ।
ਰਿਤੇऽਪਿ ਤ੍ਵਾਂ ਨ ਭਵਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਯੇऽਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕੇਸ਼ੁ ਯੋਧਾਃ॥੩੨॥
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਤਿਸ਼੍ਠ ਯਸ਼ੋ ਲਭਸ੍ਵ ਜਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸਮ੍ਰਿਦ੍ਧਮ੍।
ਮਯੈਵੈਤੇ ਨਿਹਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵ ਸਵ੍ਯਸਾਚਿਨ੍॥੩੩॥
ਦ੍ਰੋਣਂ ਚ ਭੀਸ਼੍ਮਂ ਚ ਜਯਦ੍ਰਥਂ ਚ ਕਰ੍ਣਂ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਪਿ ਯੋਧਵੀਰਾਨ੍।
ਮਯਾ ਹਤਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਜਹਿ ਮਾ ਵ੍ਯਥਿਸ਼੍ਠਾ ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਜੇਤਾਸਿ ਰਣੇ ਸਪਤ੍ਨਾਨ੍॥੩੪॥
ਸਂਜਯ ਉਵਾਚ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਤਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵੇਪਮਾਨਃ ਕਿਰੀਟੀ।
ਨਮਸ੍ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਭੂਯ ਏਵਾਹ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਂ ਸਗਦ੍ਗਦਂ ਭੀਤਭੀਤਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ॥੩੫॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਸ੍ਥਾਨੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਤਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਹ੍ਰਿਸ਼੍ਯਤ੍ਯਨੁਰਜ੍ਯਤੇ ਚ।
ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਭੀਤਾਨਿ ਦਿਸ਼ੋ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਸਿਦ੍ਧਸਂਘਾਃ॥੩੬॥
ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਤੇ ਨ ਨਮੇਰਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ਗਰੀਯਸੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਪ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਰੇ।
ਅਨਨ੍ਤ ਦੇਵੇਸ਼ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ ਤ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸਦਸਤ੍ਤਤ੍ਪਰਂ ਯਤ੍॥੩੭॥
ਤ੍ਵਮਾਦਿਦੇਵਃ ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਪੁਰਾਣਸ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪਰਂ ਨਿਧਾਨਮ੍।
ਵੇਤ੍ਤਾਸਿ ਵੇਦ੍ਯਂ ਚ ਪਰਂ ਚ ਧਾਮ ਤ੍ਵਯਾ ਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਨਨ੍ਤਰੂਪ॥੩੮॥
ਵਾਯੁਰ੍ਯਮੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਰੁਣਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚ।
ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਕ੍ਰਿਤ੍ਵਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਭੂਯੋऽਪਿ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ॥੩੯॥
ਨਮਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਥ ਪ੍ਰਿਸ਼੍ਠਤਸ੍ਤੇ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵ ਸਰ੍ਵ।
ਅਨਨ੍ਤਵੀਰ੍ਯਾਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਪ੍ਨੋਸ਼ਿ ਤਤੋऽਸਿ ਸਰ੍ਵਃ॥੪੦॥
ਸਖੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਭਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਹੇ ਯਾਦਵ ਹੇ ਸਖੇਤਿ।
ਅਜਾਨਤਾ ਮਹਿਮਾਨਂ ਤਵੇਦਂ ਮਯਾ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ਪ੍ਰਣਯੇਨ ਵਾਪਿ॥੪੧॥
ਯਚ੍ਚਾਵਹਾਸਾਰ੍ਥਮਸਤ੍ਕ੍ਰਿਤੋऽਸਿ ਵਿਹਾਰਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਭੋਜਨੇਸ਼ੁ।
ਏਕੋऽਥਵਾਪ੍ਯਚ੍ਯੁਤ ਤਤ੍ਸਮਕ੍ਸ਼ਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਯੇ ਤ੍ਵਾਮਹਮਪ੍ਰਮੇਯਮ੍॥੪੨॥
ਪਿਤਾਸਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਚਰਾਚਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਰ੍ਗਰੀਯਾਨ੍।
ਨ ਤ੍ਵਤ੍ਸਮੋऽਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਧਿਕਃ ਕੁਤੋऽਨ੍ਯੋ ਲੋਕਤ੍ਰਯੇऽਪ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਪ੍ਰਭਾਵ॥੪੩॥
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਕਾਯਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯੇ ਤ੍ਵਾਮਹਮੀਸ਼ਮੀਡ੍ਯਮ੍।
ਪਿਤੇਵ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਖੇਵ ਸਖ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾਰ੍ਹਸਿ ਦੇਵ ਸੋਢੁਮ੍॥੪੪॥
ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ਿਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਭਯੇਨ ਚ ਪ੍ਰਵ੍ਯਥਿਤਂ ਮਨੋ ਮੇ।
ਤਦੇਵ ਮੇ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਦੇਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਸੀਦ ਦੇਵੇਸ਼ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ॥੪੫॥
ਕਿਰੀਟਿਨਂ ਗਦਿਨਂ ਚਕ੍ਰਹਸ੍ਤਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਮਹਂ ਤਥੈਵ।
ਤੇਨੈਵ ਰੂਪੇਣ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੇਨ ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੋ ਭਵ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ॥੪੬॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਮਯਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨ ਤਵਾਰ੍ਜੁਨੇਦਂ ਰੂਪਂ ਪਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮਾਤ੍ਮਯੋਗਾਤ੍।
ਤੇਜੋਮਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਨਨ੍ਤਮਾਦ੍ਯਂ ਯਨ੍ਮੇ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯੇਨ ਨ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟਪੂਰ੍ਵਮ੍॥੪੭॥
ਨ ਵੇਦਯਜ੍ਞਾਧ੍ਯਯਨੈਰ੍ਨ ਦਾਨੈਰ੍ਨ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰ੍ਨ ਤਪੋਭਿਰੁਗ੍ਰੈਃ।
ਏਵਂਰੂਪਃ ਸ਼ਕ੍ਯ ਅਹਂ ਨ੍ਰਿਲੋਕੇ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਂ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯੇਨ ਕੁਰੁਪ੍ਰਵੀਰ॥੪੮॥
ਮਾ ਤੇ ਵ੍ਯਥਾ ਮਾ ਚ ਵਿਮੂਢਭਾਵੋ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਰੂਪਂ ਘੋਰਮੀਦ੍ਰਿਙ੍ਮਮੇਦਮ੍।
ਵ੍ਯਪੇਤਭੀਃ ਪ੍ਰੀਤਮਨਾਃ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦੇਵ ਮੇ ਰੂਪਮਿਦਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯ॥੪੯॥
ਸਂਜਯ ਉਵਾਚ।
ਇਤ੍ਯਰ੍ਜੁਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਕਂ ਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਭੂਯਃ।
ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮਾਸ ਚ ਭੀਤਮੇਨਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਸੌਮ੍ਯਵਪੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ॥੫੦॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵੇਦਂ ਮਾਨੁਸ਼ਂ ਰੂਪਂ ਤਵ ਸੌਮ੍ਯਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨ।
ਇਦਾਨੀਮਸ੍ਮਿ ਸਂਵ੍ਰਿਤ੍ਤਃ ਸਚੇਤਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਂ ਗਤਃ॥੫੧॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਸੁਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਮਿਦਂ ਰੂਪਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟਵਾਨਸਿ ਯਨ੍ਮਮ।
ਦੇਵਾ ਅਪ੍ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ॥੫੨॥
ਨਾਹਂ ਵੇਦੈਰ੍ਨ ਤਪਸਾ ਨ ਦਾਨੇਨ ਨ ਚੇਜ੍ਯਯਾ।
ਸ਼ਕ੍ਯ ਏਵਂਵਿਧੋ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟਵਾਨਸਿ ਮਾਂ ਯਥਾ॥੫੩॥
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਵਨਨ੍ਯਯਾ ਸ਼ਕ੍ਯ ਅਹਮੇਵਂਵਿਧੋऽਰ੍ਜੁਨ।
ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਟੁਂ ਚ ਪਰਂਤਪ॥੫੪॥
ਮਤ੍ਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਨ੍ਮਤ੍ਪਰਮੋ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਃ ਸਙ੍ਗਵਰ੍ਜਿਤਃ।
ਨਿਰ੍ਵੈਰਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ੁ ਯਃ ਸ ਮਾਮੇਤਿ ਪਾਣ੍ਡਵ॥੫੫॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਯੋਗੋ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੧੧॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੧੨  •  ਭਕ੍ਤਿਯੋਗ
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਏਵਂ ਸਤਤਯੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਭਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ।
ਯੇ ਚਾਪ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤੇਸ਼ਾਂ ਕੇ ਯੋਗਵਿਤ੍ਤਮਾਃ॥੧॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਮਯ੍ਯਾਵੇਸ਼੍ਯ ਮਨੋ ਯੇ ਮਾਂ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾ ਉਪਾਸਤੇ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯੋਪੇਤਾਸ੍ਤੇ ਮੇ ਯੁਕ੍ਤਤਮਾ ਮਤਾਃ॥੨॥
ਯੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਕੂਟਸ੍ਥਮਚਲਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍॥੩॥
ਸਂਨਿਯਮ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਬੁਦ੍ਧਯਃ।
ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਮਾਮੇਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਾਃ॥੪॥
ਕ੍ਲੇਸ਼ੋऽਧਿਕਤਰਸ੍ਤੇਸ਼ਾਮਵ੍ਯਕ੍ਤਾਸਕ੍ਤਚੇਤਸਾਮ੍।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਹਿ ਗਤਿਰ੍ਦੁਃਖਂ ਦੇਹਵਦ੍ਭਿਰਵਾਪ੍ਯਤੇ॥੫॥
ਯੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਯਿ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਤ੍ਪਰਾਃ।
ਅਨਨ੍ਯੇਨੈਵ ਯੋਗੇਨ ਮਾਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤ ਉਪਾਸਤੇ॥੬॥
ਤੇਸ਼ਾਮਹਂ ਸਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤਾ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਤ੍।
ਭਵਾਮਿਨ ਚਿਰਾਤ੍ਪਾਰ੍ਥ ਮਯ੍ਯਾਵੇਸ਼ਿਤਚੇਤਸਾਮ੍॥੭॥
ਮਯ੍ਯੇਵ ਮਨ ਆਧਤ੍ਸ੍ਵ ਮਯਿ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯ।
ਨਿਵਸਿਸ਼੍ਯਸਿ ਮਯ੍ਯੇਵ ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ॥੮॥
ਅਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਸ਼ਿ ਮਯਿ ਸ੍ਥਿਰਮ੍।
ਅਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਤਤੋ ਮਾਮਿਚ੍ਛਾਪ੍ਤੁਂ ਧਨਂਜਯ॥੯॥
ਅਭ੍ਯਾਸੇऽਪ੍ਯਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਮਤ੍ਕਰ੍ਮਪਰਮੋ ਭਵ।
ਮਦਰ੍ਥਮਪਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ॥੧੦॥
ਅਥੈਤਦਪ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤੋऽਸਿ ਕਰ੍ਤੁਂ ਮਦ੍ਯੋਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ।
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਯਾਗਂ ਤਤਃ ਕੁਰੁ ਯਤਾਤ੍ਮਵਾਨ੍॥੧੧॥
ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨਮਭ੍ਯਾਸਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤੇ।
ਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਯਾਗਸ੍ਤ੍ਯਾਗਾਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਰਨਨ੍ਤਰਮ੍॥੧੨॥
ਅਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਮੈਤ੍ਰਃ ਕਰੁਣ ਏਵ ਚ।
ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਰਹਂਕਾਰਃ ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਃ ਕ੍ਸ਼ਮੀ॥੧੩॥
ਸਂਤੁਸ਼੍ਟਃ ਸਤਤਂ ਯੋਗੀ ਯਤਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਰਿਢਨਿਸ਼੍ਚਯਃ।
ਮਯ੍ਯਰ੍ਪਿਤਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯੋ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਃ ਸ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਃ॥੧੪॥
ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨੋਦ੍ਵਿਜਤੇ ਲੋਕੋ ਲੋਕਾਨ੍ਨੋਦ੍ਵਿਜਤੇ ਚ ਯਃ।
ਹਰ੍ਸ਼ਾਮਰ੍ਸ਼ਭਯੋਦ੍ਵੇਗੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਃ ਸ ਚ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਃ॥੧੫॥
ਅਨਪੇਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ ਉਦਾਸੀਨੋ ਗਤਵ੍ਯਥਃ।
ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਯੋ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਃ ਸ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਃ॥੧੬॥
ਯੋ ਨ ਹ੍ਰਿਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ਨ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿ।
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਯਃ ਸ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਃ॥੧੭॥
ਸਮਃ ਸ਼ਤ੍ਰੌ ਚ ਮਿਤ੍ਰੇ ਚ ਤਥਾ ਮਾਨਾਪਮਾਨਯੋਃ।
ਸ਼ੀਤੋਸ਼੍ਣਸੁਖਦੁਃਖੇਸ਼ੁ ਸਮਃ ਸਙ੍ਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ॥੧੮॥
ਤੁਲ੍ਯਨਿਨ੍ਦਾਸ੍ਤੁਤਿਰ੍ਮੌਨੀ ਸਂਤੁਸ਼੍ਟੋ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍।
ਅਨਿਕੇਤਃ ਸ੍ਥਿਰਮਤਿਰ੍ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਮੇ ਪ੍ਰਿਯੋ ਨਰਃ॥੧੯॥
ਯੇ ਤੁ ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਮ੍ਰਿਤਮਿਦਂ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾ ਮਤ੍ਪਰਮਾ ਭਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇऽਤੀਵ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਾਃ॥੨੦॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਭਕ੍ਤਿਯੋਗੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੧੨॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੧੩  •  ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਵਿਭਾਗਯੋਗ
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ।
ਏਤਦ੍ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ॥੧॥
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਚਾਪਿ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਭਾਰਤ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੋਰ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਤ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਮਤਂ ਮਮ॥੨॥
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਯਚ੍ਚ ਯਾਦ੍ਰਿਕ੍ਚ ਯਦ੍ਵਿਕਾਰਿ ਯਤਸ਼੍ਚ ਯਤ੍।
ਸ ਚ ਯੋ ਯਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਮਾਸੇਨ ਮੇ ਸ਼੍ਰਿਣੁ॥੩॥
ਰਿਸ਼ਿਭਿਰ੍ਬਹੁਧਾ ਗੀਤਂ ਛਨ੍ਦੋਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰਿਥਕ੍।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਤ੍ਰਪਦੈਸ਼੍ਚੈਵ ਹੇਤੁਮਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤੈਃ॥੪॥
ਮਹਾਭੂਤਾਨ੍ਯਹਂਕਾਰੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇਵ ਚ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਦਸ਼ੈਕਂ ਚ ਪਞ੍ਚ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਾਃ॥੫॥
ਇਚ੍ਛਾ ਦ੍ਵੇਸ਼ਃ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਸਂਘਾਤਸ਼੍ਚੇਤਨਾ ਧ੍ਰਿਤਿਃ।
ਏਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸਮਾਸੇਨ ਸਵਿਕਾਰਮੁਦਾਹ੍ਰਿਤਮ੍॥੬॥
ਅਮਾਨਿਤ੍ਵਮਦਮ੍ਭਿਤ੍ਵਮਹਿਂਸਾ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਾਰ੍ਜਵਮ੍।
ਆਚਾਰ੍ਯੋਪਾਸਨਂ ਸ਼ੌਚਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਮਾਤ੍ਮਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ॥੭॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਸ਼ੁ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਨਹਂਕਾਰ ਏਵ ਚ।
ਜਨ੍ਮਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਦੁਃਖਦੋਸ਼ਾਨੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍॥੮॥
ਅਸਕ੍ਤਿਰਨਭਿਸ਼੍ਵਙ੍ਗਃ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਗ੍ਰਿਹਾਦਿਸ਼ੁ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਸਮਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮਿਸ਼੍ਟਾਨਿਸ਼੍ਟੋਪਪਤ੍ਤਿਸ਼ੁ॥੯॥
ਮਯਿ ਚਾਨਨ੍ਯਯੋਗੇਨ ਭਕ੍ਤਿਰਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣੀ।
ਵਿਵਿਕ੍ਤਦੇਸ਼ਸੇਵਿਤ੍ਵਮਰਤਿਰ੍ਜਨਸਂਸਦਿ॥੧੦॥
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍।
ਏਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਤੋऽਨ੍ਯਥਾ॥੧੧॥
ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਮ੍ਰਿਤਮਸ਼੍ਨੁਤੇ।
ਅਨਾਦਿਮਤ੍ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਾਸਦੁਚ੍ਯਤੇ॥੧੨॥
ਸਰ੍ਵਤਃਪਾਣਿਪਾਦਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਤੋऽਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਮੁਖਮ੍।
ਸਰ੍ਵਤਃਸ਼੍ਰੁਤਿਮਲ੍ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਮਾਵ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿਸ਼੍ਠਤਿ॥੧੩॥
ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੁਣਾਭਾਸਂ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍।
ਅਸਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਭ੍ਰਿਚ੍ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਗੁਣਭੋਕ੍ਤ੍ਰਿ ਚ॥੧੪॥
ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਮਚਰਂ ਚਰਮੇਵ ਚ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਦੂਰਸ੍ਥਂ ਚਾਨ੍ਤਿਕੇ ਚ ਤਤ੍॥੧੫॥
ਅਵਿਭਕ੍ਤਂ ਚ ਭੂਤੇਸ਼ੁ ਵਿਭਕ੍ਤਮਿਵ ਚ ਸ੍ਥਿਤਮ੍।
ਭੂਤਭਰ੍ਤ੍ਰਿ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਗ੍ਰਸਿਸ਼੍ਣੁ ਪ੍ਰਭਵਿਸ਼੍ਣੁ ਚ॥੧੬॥
ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਾਮਪਿ ਤਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤਮਸਃ ਪਰਮੁਚ੍ਯਤੇ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਜ੍ਞਾਨਗਮ੍ਯਂ ਹ੍ਰਿਦਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਠਿਤਮ੍॥੧੭॥
ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸਤਃ।
ਮਦ੍ਭਕ੍ਤ ਏਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਦ੍ਭਾਵਾਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ॥੧੮॥
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਂ ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਨਾਦਿ ਉਭਾਵਪਿ।
ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਸਂਭਵਾਨ੍॥੧੯॥
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਕਰ੍ਤ੍ਰਿਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ।
ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨਾਂ ਭੋਕ੍ਤ੍ਰਿਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ॥੨੦॥
ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਸ੍ਥੋ ਹਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਜਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍।
ਕਾਰਣਂ ਗੁਣਸਙ੍ਗੋऽਸ੍ਯ ਸਦਸਦ੍ਯੋਨਿਜਨ੍ਮਸੁ॥੨੧॥
ਉਪਦ੍ਰਸ਼੍ਟਾਨੁਮਨ੍ਤਾ ਚ ਭਰ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਚਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਪਰਃ॥੨੨॥
ਯ ਏਵਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਂ ਚ ਗੁਣੈਃ ਸਹ।
ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋऽਪਿ ਨ ਸ ਭੂਯੋऽਭਿਜਾਯਤੇ॥੨੩॥
ਧ੍ਯਾਨੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ।
ਅਨ੍ਯੇ ਸਾਂਖ੍ਯੇਨ ਯੋਗੇਨ ਕਰ੍ਮਯੋਗੇਨ ਚਾਪਰੇ॥੨੪॥
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਮਜਾਨਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਨ੍ਯੇਭ੍ਯ ਉਪਾਸਤੇ।
ਤੇऽਪਿ ਚਾਤਿਤਰਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪਰਾਯਣਾਃ॥੨੫॥
ਯਾਵਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ॥੨੬॥
ਸਮਂ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਭੂਤੇਸ਼ੁ ਤਿਸ਼੍ਠਨ੍ਤਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍।
ਵਿਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ॥੨੭॥
ਸਮਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍।
ਨ ਹਿਨਸ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍॥੨੮॥
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ੍ਯੈਵ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ।
ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾਤ੍ਮਾਨਮਕਰ੍ਤਾਰਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ॥੨੯॥
ਯਦਾ ਭੂਤਪ੍ਰਿਥਗ੍ਭਾਵਮੇਕਸ੍ਥਮਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ।
ਤਤ ਏਵ ਚ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ॥੩੦॥
ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਯਮਵ੍ਯਯਃ।
ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋऽਪਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ॥੩੧॥
ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸੌਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਦਾਕਾਸ਼ਂ ਨੋਪਲਿਪ੍ਯਤੇ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹੇ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਨੋਪਲਿਪ੍ਯਤੇ॥੩੨॥
ਯਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤ੍ਯੇਕਃ ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਂ ਲੋਕਮਿਮਂ ਰਵਿਃ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਭਾਰਤ॥੩੩॥
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੋਰੇਵਮਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ਾ।
ਭੂਤਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਯੇ ਵਿਦੁਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪਰਮ੍॥੩੪॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਵਿਭਾਗਯੋਗੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੧੩॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੧੪  •  ਗੁਣਤ੍ਰਯਵਿਭਾਗਯੋਗ
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਪਰਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜ੍ਞਾਨਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍।
ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਤੋ ਗਤਾਃ॥੧॥
ਇਦਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਮ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਮਾਗਤਾਃ।
ਸਰ੍ਗੇऽਪਿ ਨੋਪਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਲਯੇ ਨ ਵ੍ਯਥਨ੍ਤਿ ਚ॥੨॥
ਮਮ ਯੋਨਿਰ੍ਮਹਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਗਰ੍ਭਂ ਦਧਾਮ੍ਯਹਮ੍।
ਸਂਭਵਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਤੋ ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ॥੩॥
ਸਰ੍ਵਯੋਨਿਸ਼ੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਮੂਰ੍ਤਯਃ ਸਂਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਃ।
ਤਾਸਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮਹਦ੍ਯੋਨਿਰਹਂ ਬੀਜਪ੍ਰਦਃ ਪਿਤਾ॥੪॥
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮ ਇਤਿ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਸਂਭਵਾਃ।
ਨਿਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦੇਹੇ ਦੇਹਿਨਮਵ੍ਯਯਮ੍॥੫॥
ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਮਨਾਮਯਮ੍।
ਸੁਖਸਙ੍ਗੇਨ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸਙ੍ਗੇਨ ਚਾਨਘ॥੬॥
ਰਜੋ ਰਾਗਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਸਙ੍ਗਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍।
ਤਨ੍ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਗੇਨ ਦੇਹਿਨਮ੍॥੭॥
ਤਮਸ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਜਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੋਹਨਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍।
ਪ੍ਰਮਾਦਾਲਸ੍ਯਨਿਦ੍ਰਾਭਿਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਭਾਰਤ॥੮॥
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਖੇ ਸਂਜਯਤਿ ਰਜਃ ਕਰ੍ਮਣਿ ਭਾਰਤ।
ਜ੍ਞਾਨਮਾਵ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤੁ ਤਮਃ ਪ੍ਰਮਾਦੇ ਸਂਜਯਤ੍ਯੁਤ॥੯॥
ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚਾਭਿਭੂਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ।
ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਤਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਥਾ॥੧੦॥
ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰੇਸ਼ੁ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਜਾਯਤੇ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਾ ਤਦਾ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਵ੍ਰਿਦ੍ਧਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਤ॥੧੧॥
ਲੋਭਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਰਾਰਮ੍ਭਃ ਕਰ੍ਮਣਾਮਸ਼ਮਃ ਸ੍ਪ੍ਰਿਹਾ।
ਰਜਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵ੍ਰਿਦ੍ਧੇ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ॥੧੨॥
ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋऽਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮਾਦੋ ਮੋਹ ਏਵ ਚ।
ਤਮਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵ੍ਰਿਦ੍ਧੇ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ॥੧੩॥
ਯਦਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਦ੍ਧੇ ਤੁ ਪ੍ਰਲਯਂ ਯਾਤਿ ਦੇਹਭ੍ਰਿਤ੍।
ਤਦੋਤ੍ਤਮਵਿਦਾਂ ਲੋਕਾਨਮਲਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ॥੧੪॥
ਰਜਸਿ ਪ੍ਰਲਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਗਿਸ਼ੁ ਜਾਯਤੇ।
ਤਥਾ ਪ੍ਰਲੀਨਸ੍ਤਮਸਿ ਮੂਢਯੋਨਿਸ਼ੁ ਜਾਯਤੇ॥੧੫॥
ਕਰ੍ਮਣਃ ਸੁਕ੍ਰਿਤਸ੍ਯਾਹੁਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਫਲਮ੍।
ਰਜਸਸ੍ਤੁ ਫਲਂ ਦੁਃਖਮਜ੍ਞਾਨਂ ਤਮਸਃ ਫਲਮ੍॥੧੬॥
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਰਜਸੋ ਲੋਭ ਏਵ ਚ।
ਪ੍ਰਮਾਦਮੋਹੌ ਤਮਸੋ ਭਵਤੋऽਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਚ॥੧੭॥
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਾ ਮਧ੍ਯੇ ਤਿਸ਼੍ਠਨ੍ਤਿ ਰਾਜਸਾਃ।
ਜਘਨ੍ਯਗੁਣਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾ ਅਧੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਮਸਾਃ॥੧੮॥
ਨਾਨ੍ਯਂ ਗੁਣੇਭ੍ਯਃ ਕਰ੍ਤਾਰਂ ਯਦਾ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟਾਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ।
ਗੁਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਮਦ੍ਭਾਵਂ ਸੋऽਧਿਗਚ੍ਛਤਿ॥੧੯॥
ਗੁਣਾਨੇਤਾਨਤੀਤ੍ਯ ਤ੍ਰੀਨ੍ਦੇਹੀ ਦੇਹਸਮੁਦ੍ਭਵਾਨ੍।
ਜਨ੍ਮਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਜਰਾਦੁਃਖੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤੋऽਮ੍ਰਿਤਮਸ਼੍ਨੁਤੇ॥੨੦॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਕੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਗੁਣਾਨੇਤਾਨਤੀਤੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭੋ।
ਕਿਮਾਚਾਰਃ ਕਥਂ ਚੈਤਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਗੁਣਾਨਤਿਵਰ੍ਤਤੇ॥੨੧॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਂ ਚ ਮੋਹਮੇਵ ਚ ਪਾਣ੍ਡਵ।
ਤ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਸਂਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਾਨਿ ਨ ਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿ॥੨੨॥
ਉਦਾਸੀਨਵਦਾਸੀਨੋ ਗੁਣੈਰ੍ਯੋ ਨ ਵਿਚਾਲ੍ਯਤੇ।
ਗੁਣਾ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੇਵ ਯੋऽਵਤਿਸ਼੍ਠਤਿ ਨੇਙ੍ਗਤੇ॥੨੩॥
ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸਮਲੋਸ਼੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ।
ਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੋ ਧੀਰਸ੍ਤੁਲ੍ਯਨਿਨ੍ਦਾਤ੍ਮਸਂਸ੍ਤੁਤਿਃ॥੨੪॥
ਮਾਨਾਪਮਾਨਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਮਿਤ੍ਰਾਰਿਪਕ੍ਸ਼ਯੋਃ।
ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਗੁਣਾਤੀਤਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ॥੨੫॥
ਮਾਂ ਚ ਯੋऽਵ੍ਯਭਿਚਾਰੇਣ ਭਕ੍ਤਿਯੋਗੇਨ ਸੇਵਤੇ।
ਸ ਗੁਣਾਨ੍ਸਮਤੀਤ੍ਯੈਤਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ॥੨੬॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾਹਮਮ੍ਰਿਤਸ੍ਯਾਵ੍ਯਯਸ੍ਯ ਚ।
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸ੍ਯ ਚ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸੁਖਸ੍ਯੈਕਾਨ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਚ॥੨੭॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਗੁਣਤ੍ਰਯਵਿਭਾਗਯੋਗੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੧੪॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੧੫  •  ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮਯੋਗ
ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੂਲਮਧਃਸ਼ਾਖਮਸ਼੍ਵਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਵ੍ਯਯਮ੍।
ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਯਸ੍ਯ ਪਰ੍ਣਾਨਿ ਯਸ੍ਤਂ ਵੇਦ ਸ ਵੇਦਵਿਤ੍॥੧॥
ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰਿਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾ ਗੁਣਪ੍ਰਵ੍ਰਿਦ੍ਧਾ ਵਿਸ਼ਯਪ੍ਰਵਾਲਾਃ।
ਅਧਸ਼੍ਚ ਮੂਲਾਨ੍ਯਨੁਸਂਤਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਨੁਬਨ੍ਧੀਨਿ ਮਨੁਸ਼੍ਯਲੋਕੇ॥੨॥
ਨ ਰੂਪਮਸ੍ਯੇਹ ਤਥੋਪਲਭ੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਤੋ ਨ ਚਾਦਿਰ੍ਨ ਚ ਸਂਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਮੇਨਂ ਸੁਵਿਰੂਢਮੂਲਮਸਙ੍ਗਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦ੍ਰਿਢੇਨ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ॥੩॥
ਤਤਃ ਪਦਂ ਤਤ੍ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਿਤਵ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਗਤਾ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤਿ ਭੂਯਃ।
ਤਮੇਵ ਚਾਦ੍ਯਂ ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਯਤਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਿਤਾ ਪੁਰਾਣੀ॥੪॥
ਨਿਰ੍ਮਾਨਮੋਹਾ ਜਿਤਸਙ੍ਗਦੋਸ਼ਾ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾ ਵਿਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤਕਾਮਾਃ।
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸੁਖਦੁਃਖਸਂਜ੍ਞੈਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਮੂਢਾਃ ਪਦਮਵ੍ਯਯਂ ਤਤ੍॥੫॥
ਨ ਤਦ੍ਭਾਸਯਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕੋ ਨ ਪਾਵਕਃ।
ਯਦ੍ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਧਾਮ ਪਰਮਂ ਮਮ॥੬॥
ਮਮੈਵਾਂਸ਼ੋ ਜੀਵਲੋਕੇ ਜੀਵਭੂਤਃ ਸਨਾਤਨਃ।
ਮਨਃਸ਼ਸ਼੍ਠਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਸ੍ਥਾਨਿ ਕਰ੍ਸ਼ਤਿ॥੭॥
ਸ਼ਰੀਰਂ ਯਦਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਚ੍ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਾਮਤੀਸ਼੍ਵਰਃ।
ਗ੍ਰਿਹੀਤ੍ਵੈਤਾਨਿ ਸਂਯਾਤਿ ਵਾਯੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨਿਵਾਸ਼ਯਾਤ੍॥੮॥
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਰਸਨਂ ਘ੍ਰਾਣਮੇਵ ਚ।
ਅਧਿਸ਼੍ਠਾਯ ਮਨਸ਼੍ਚਾਯਂ ਵਿਸ਼ਯਾਨੁਪਸੇਵਤੇ॥੯॥
ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨਂ ਵਾ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍।
ਵਿਮੂਢਾ ਨਾਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ਃ॥੧੦॥
ਯਤਨ੍ਤੋ ਯੋਗਿਨਸ਼੍ਚੈਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍।
ਯਤਨ੍ਤੋऽਪ੍ਯਕ੍ਰਿਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨੈਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਚੇਤਸਃ॥੧੧॥
ਯਦਾਦਿਤ੍ਯਗਤਂ ਤੇਜੋ ਜਗਦ੍ਭਾਸਯਤੇऽਖਿਲਮ੍।
ਯਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਿ ਯਚ੍ਚਾਗ੍ਨੌ ਤਤ੍ਤੇਜੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਮਕਮ੍॥੧੨॥
ਗਾਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਧਾਰਯਾਮ੍ਯਹਮੋਜਸਾ।
ਪੁਸ਼੍ਣਾਮਿ ਚੌਸ਼ਧੀਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸੋਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਰਸਾਤ੍ਮਕਃ॥੧੩॥
ਅਹਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਦੇਹਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਚਾਮ੍ਯਨ੍ਨਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍॥੧੪॥
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚਾਹਂ ਹ੍ਰਿਦਿ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ਼੍ਟੋ ਮਤ੍ਤਃ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਮਪੋਹਨਂ ਚ।
ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਰਹਮੇਵ ਵੇਦ੍ਯੋ ਵੇਦਾਨ੍ਤਕ੍ਰਿਦ੍ਵੇਦਵਿਦੇਵ ਚਾਹਮ੍॥੧੫॥
ਦ੍ਵਾਵਿਮੌ ਪੁਰੁਸ਼ੌ ਲੋਕੇ ਕ੍ਸ਼ਰਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰ ਏਵ ਚ।
ਕ੍ਸ਼ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕੂਟਸ੍ਥੋऽਕ੍ਸ਼ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ॥੧੬॥
ਉਤ੍ਤਮਃ ਪੁਰੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯੁਧਾਹ੍ਰਿਤਃ।
ਯੋ ਲੋਕਤ੍ਰਯਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਯਵ੍ਯਯ ਈਸ਼੍ਵਰਃ॥੧੭॥
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਰਮਤੀਤੋऽਹਮਕ੍ਸ਼ਰਾਦਪਿ ਚੋਤ੍ਤਮਃ।
ਅਤੋऽਸ੍ਮਿ ਲੋਕੇ ਵੇਦੇ ਚ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮਃ॥੧੮॥
ਯੋ ਮਾਮੇਵਮਸਂਮੂਢੋ ਜਾਨਾਤਿ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮਮ੍।
ਸ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਭਜਤਿ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਨ ਭਾਰਤ॥੧੯॥
ਇਤਿ ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਿਦਮੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾਨਘ।
ਏਤਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਾਰਤ॥੨੦॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮਯੋਗੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੧੫॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੧੬  •  ਦੈਵਾਸੁਰਸਂਪਦ੍ਵਿਭਾਗਯੋਗ
ਸ਼ੋਡਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਅਭਯਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਃ।
ਦਾਨਂ ਦਮਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਤਪ ਆਰ੍ਜਵਮ੍॥੧॥
ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਮਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤ੍ਯਾਗਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਪੈਸ਼ੁਨਮ੍।
ਦਯਾ ਭੂਤੇਸ਼੍ਵਲੋਲੁਪ੍ਤ੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਹ੍ਰੀਰਚਾਪਲਮ੍॥੨॥
ਤੇਜਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਧ੍ਰਿਤਿਃ ਸ਼ੌਚਮਦ੍ਰੋਹੋ ਨਾਤਿਮਾਨਿਤਾ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਂਪਦਂ ਦੈਵੀਮਭਿਜਾਤਸ੍ਯ ਭਾਰਤ॥੩॥
ਦਮ੍ਭੋ ਦਰ੍ਪੋऽਭਿਮਾਨਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੋਧਃ ਪਾਰੁਸ਼੍ਯਮੇਵ ਚ।
ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਚਾਭਿਜਾਤਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥ ਸਂਪਦਮਾਸੁਰੀਮ੍॥੪॥
ਦੈਵੀ ਸਂਪਦ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਨਿਬਨ੍ਧਾਯਾਸੁਰੀ ਮਤਾ।
ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ ਸਂਪਦਂ ਦੈਵੀਮਭਿਜਾਤੋऽਸਿ ਪਾਣ੍ਡਵ॥੫॥
ਦ੍ਵੌ ਭੂਤਸਰ੍ਗੌ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਦੈਵ ਆਸੁਰ ਏਵ ਚ।
ਦੈਵੋ ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਆਸੁਰਂ ਪਾਰ੍ਥ ਮੇ ਸ਼੍ਰਿਣੁ॥੬॥
ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਂ ਚ ਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਂ ਚ ਜਨਾ ਨ ਵਿਦੁਰਾਸੁਰਾਃ।
ਨ ਸ਼ੌਚਂ ਨਾਪਿ ਚਾਚਾਰੋ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਤੇਸ਼ੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ॥੭॥
ਅਸਤ੍ਯਮਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਂ ਤੇ ਜਗਦਾਹੁਰਨੀਸ਼੍ਵਰਮ੍।
ਅਪਰਸ੍ਪਰਸਂਭੂਤਂ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਾਮਹੈਤੁਕਮ੍॥੮॥
ਏਤਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟਿਮਵਸ਼੍ਟਭ੍ਯ ਨਸ਼੍ਟਾਤ੍ਮਾਨੋऽਲ੍ਪਬੁਦ੍ਧਯਃ।
ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਗ੍ਰਕਰ੍ਮਾਣਃ ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਜਗਤੋऽਹਿਤਾਃ॥੯॥
ਕਾਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੁਸ਼੍ਪੂਰਂ ਦਮ੍ਭਮਾਨਮਦਾਨ੍ਵਿਤਾਃ।
ਮੋਹਾਦ੍ਗ੍ਰਿਹੀਤ੍ਵਾਸਦ੍ਗ੍ਰਾਹਾਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇऽਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤਾਃ॥੧੦॥
ਚਿਨ੍ਤਾਮਪਰਿਮੇਯਾਂ ਚ ਪ੍ਰਲਯਾਨ੍ਤਾਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ।
ਕਾਮੋਪਭੋਗਪਰਮਾ ਏਤਾਵਦਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਃ॥੧੧॥
ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਸ਼ਤੈਰ੍ਬਦ੍ਧਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਪਰਾਯਣਾਃ।
ਈਹਨ੍ਤੇ ਕਾਮਭੋਗਾਰ੍ਥਮਨ੍ਯਾਯੇਨਾਰ੍ਥਸਂਚਯਾਨ੍॥੧੨॥
ਇਦਮਦ੍ਯ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧਮਿਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯੇ ਮਨੋਰਥਮ੍।
ਇਦਮਸ੍ਤੀਦਮਪਿ ਮੇ ਭਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ਪੁਨਰ੍ਧਨਮ੍॥੧੩॥
ਅਸੌ ਮਯਾ ਹਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਹਨਿਸ਼੍ਯੇ ਚਾਪਰਾਨਪਿ।
ਈਸ਼੍ਵਰੋऽਹਮਹਂ ਭੋਗੀ ਸਿਦ੍ਧੋऽਹਂ ਬਲਵਾਨ੍ਸੁਖੀ॥੧੪॥
ਆਢ੍ਯੋऽਭਿਜਨਵਾਨਸ੍ਮਿ ਕੋऽਨ੍ਯੋਸ੍ਤਿ ਸਦ੍ਰਿਸ਼ੋ ਮਯਾ।
ਯਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਮੋਦਿਸ਼੍ਯ ਇਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਵਿਮੋਹਿਤਾਃ॥੧੫॥
ਅਨੇਕਚਿਤ੍ਤਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮੋਹਜਾਲਸਮਾਵ੍ਰਿਤਾਃ।
ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਃ ਕਾਮਭੋਗੇਸ਼ੁ ਪਤਨ੍ਤਿ ਨਰਕੇऽਸ਼ੁਚੌ॥੧੬॥
ਆਤ੍ਮਸਂਭਾਵਿਤਾਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਧਨਮਾਨਮਦਾਨ੍ਵਿਤਾਃ।
ਯਜਨ੍ਤੇ ਨਾਮਯਜ੍ਞੈਸ੍ਤੇ ਦਮ੍ਭੇਨਾਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍॥੧੭॥
ਅਹਂਕਾਰਂ ਬਲਂ ਦਰ੍ਪਂ ਕਾਮਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ।
ਮਾਮਾਤ੍ਮਪਰਦੇਹੇਸ਼ੁ ਪ੍ਰਦ੍ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੋऽਭ੍ਯਸੂਯਕਾਃ॥੧੮॥
ਤਾਨਹਂ ਦ੍ਵਿਸ਼ਤਃ ਕ੍ਰੂਰਾਨ੍ਸਂਸਾਰੇਸ਼ੁ ਨਰਾਧਮਾਨ੍।
ਕ੍ਸ਼ਿਪਾਮ੍ਯਜਸ੍ਰਮਸ਼ੁਭਾਨਾਸੁਰੀਸ਼੍ਵੇਵ ਯੋਨਿਸ਼ੁ॥੧੯॥
ਆਸੁਰੀਂ ਯੋਨਿਮਾਪਨ੍ਨਾ ਮੂਢਾ ਜਨ੍ਮਨਿ ਜਨ੍ਮਨਿ।
ਮਾਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਵ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਤਤੋ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਧਮਾਂ ਗਤਿਮ੍॥੨੦॥
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਨਰਕਸ੍ਯੇਦਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਸ਼ਨਮਾਤ੍ਮਨਃ।
ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਥਾ ਲੋਭਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍॥੨੧॥
ਏਤੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਤਮੋਦ੍ਵਾਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਨਰਃ।
ਆਚਰਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍॥੨੨॥
ਯਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਮੁਤ੍ਸ੍ਰਿਜ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਕਾਮਕਾਰਤਃ।
ਨ ਸ ਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ ਸੁਖਂ ਨ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍॥੨੩॥
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤੁਮਿਹਾਰ੍ਹਸਿ॥੨੪॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਦੈਵਾਸੁਰਸਂਪਦ੍ਵਿਭਾਗਯੋਗੋ ਨਾਮ ਸ਼ੋਡਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੧੬॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੧੭  •  ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਤ੍ਰਯਵਿਭਾਗਯੋਗ
ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਯੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਮੁਤ੍ਸ੍ਰਿਜ੍ਯ ਯਜਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ।
ਤੇਸ਼ਾਂ ਨਿਸ਼੍ਠਾ ਤੁ ਕਾ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਹੋ ਰਜਸ੍ਤਮਃ॥੧॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਭਵਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਦੇਹਿਨਾਂ ਸਾ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾ।
ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਰਾਜਸੀ ਚੈਵ ਤਾਮਸੀ ਚੇਤਿ ਤਾਂ ਸ਼੍ਰਿਣੁ॥੨॥
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਰੂਪਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਯੋऽਯਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋ ਯੋ ਯਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਃ ਸ ਏਵ ਸਃ॥੩॥
ਯਜਨ੍ਤੇ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾ ਦੇਵਾਨ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਰਾਜਸਾਃ।
ਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ਭੂਤਗਣਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਯਜਨ੍ਤੇ ਤਾਮਸਾ ਜਨਾਃ॥੪॥
ਅਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਹਿਤਂ ਘੋਰਂ ਤਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇ ਤਪੋ ਜਨਾਃ।
ਦਮ੍ਭਾਹਂਕਾਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕਾਮਰਾਗਬਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ॥੫॥
ਕਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਂ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਮਚੇਤਸਃ।
ਮਾਂ ਚੈਵਾਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਂ ਤਾਨ੍ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਾਸੁਰਨਿਸ਼੍ਚਯਾਨ੍॥੬॥
ਆਹਾਰਸ੍ਤ੍ਵਪਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਿਯਃ।
ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਪਸ੍ਤਥਾ ਦਾਨਂ ਤੇਸ਼ਾਂ ਭੇਦਮਿਮਂ ਸ਼੍ਰਿਣੁ॥੭॥
ਆਯੁਃਸਤ੍ਤ੍ਵਬਲਾਰੋਗ੍ਯਸੁਖਪ੍ਰੀਤਿਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ।
ਰਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾ ਹ੍ਰਿਦ੍ਯਾ ਆਹਾਰਾਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਪ੍ਰਿਯਾਃ॥੮॥
ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਤ੍ਯੁਸ਼੍ਣਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਰੂਕ੍ਸ਼ਵਿਦਾਹਿਨਃ।
ਆਹਾਰਾ ਰਾਜਸਸ੍ਯੇਸ਼੍ਟਾ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਾਮਯਪ੍ਰਦਾਃ॥੯॥
ਯਾਤਯਾਮਂ ਗਤਰਸਂ ਪੂਤਿ ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤਂ ਚ ਯਤ੍।
ਉਚ੍ਛਿਸ਼੍ਟਮਪਿ ਚਾਮੇਧ੍ਯਂ ਭੋਜਨਂ ਤਾਮਸਪ੍ਰਿਯਮ੍॥੧੦॥
ਅਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਧਿਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟੋ ਯ ਇਜ੍ਯਤੇ।
ਯਸ਼੍ਟਵ੍ਯਮੇਵੇਤਿ ਮਨਃ ਸਮਾਧਾਯ ਸ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ॥੧੧॥
ਅਭਿਸਂਧਾਯ ਤੁ ਫਲਂ ਦਮ੍ਭਾਰ੍ਥਮਪਿ ਚੈਵ ਯਤ੍।
ਇਜ੍ਯਤੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਜਸਮ੍॥੧੨॥
ਵਿਧਿਹੀਨਮਸ੍ਰਿਸ਼੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਹੀਨਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਰਹਿਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਤਾਮਸਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ॥੧੩॥
ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਪ੍ਰਾਜ੍ਞਪੂਜਨਂ ਸ਼ੌਚਮਾਰ੍ਜਵਮ੍।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਹਿਂਸਾ ਚ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ॥੧੪॥
ਅਨੁਦ੍ਵੇਗਕਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤਂ ਚ ਯਤ੍।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਾਭ੍ਯਸਨਂ ਚੈਵ ਵਾਙ੍ਮਯਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ॥੧੫॥
ਮਨਃ ਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਂ ਮੌਨਮਾਤ੍ਮਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ।
ਭਾਵਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਤਪੋ ਮਾਨਸਮੁਚ੍ਯਤੇ॥੧੬॥
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਤਪ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਨਰੈਃ।
ਅਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ॥੧੭॥
ਸਤ੍ਕਾਰਮਾਨਪੂਜਾਰ੍ਥਂ ਤਪੋ ਦਮ੍ਭੇਨ ਚੈਵ ਯਤ੍।
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਿਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਾਜਸਂ ਚਲਮਧ੍ਰੁਵਮ੍॥੧੮॥
ਮੂਢਗ੍ਰਾਹੇਣਾਤ੍ਮਨੋ ਯਤ੍ਪੀਡਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਪਃ।
ਪਰਸ੍ਯੋਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਵਾ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹ੍ਰਿਤਮ੍॥੧੯॥
ਦਾਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਯਦ੍ਦਾਨਂ ਦੀਯਤੇऽਨੁਪਕਾਰਿਣੇ।
ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਚ ਪਾਤ੍ਰੇ ਚ ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਮ੍॥੨੦॥
ਯਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਤ੍ਯੁਪਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਫਲਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ।
ਦੀਯਤੇ ਚ ਪਰਿਕ੍ਲਿਸ਼੍ਟਂ ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਰਾਜਸਂ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਮ੍॥੨੧॥
ਅਦੇਸ਼ਕਾਲੇ ਯਦ੍ਦਾਨਮਪਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦੀਯਤੇ।
ਅਸਤ੍ਕ੍ਰਿਤਮਵਜ੍ਞਾਤਂ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹ੍ਰਿਤਮ੍॥੨੨॥
ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਃ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੇਨ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਿਤਾਃ ਪੁਰਾ॥੨੩॥
ਤਸ੍ਮਾਦੋਮਿਤ੍ਯੁਦਾਹ੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਜ੍ਞਦਾਨਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਾਃ ਸਤਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾਮ੍॥੨੪॥
ਤਦਿਤ੍ਯਨਭਿਸਂਧਾਯ ਫਲਂ ਯਜ੍ਞਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ।
ਦਾਨਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ॥੨੫॥
ਸਦ੍ਭਾਵੇ ਸਾਧੁਭਾਵੇ ਚ ਸਦਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ।
ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਤਥਾ ਸਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਪਾਰ੍ਥ ਯੁਜ੍ਯਤੇ॥੨੬॥
ਯਜ੍ਞੇ ਤਪਸਿ ਦਾਨੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਸਦਿਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ।
ਕਰ੍ਮ ਚੈਵ ਤਦਰ੍ਥੀਯਂ ਸਦਿਤ੍ਯੇਵਾਭਿਧੀਯਤੇ॥੨੭॥
ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਹੁਤਂ ਦਤ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕ੍ਰਿਤਂ ਚ ਯਤ੍।
ਅਸਦਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਨ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰੇਪ੍ਯ ਨੋ ਇਹ॥੨੮॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਤ੍ਰਯਵਿਭਾਗਯੋਗੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੧੭॥

ਅਧ੍ਯਾਯ ੧੮  •  ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਂਨ੍ਯਾਸਯੋਗ
ਅਸ਼੍ਟਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
 
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਸਂਨ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵੇਦਿਤੁਮ੍।
ਤ੍ਯਾਗਸ੍ਯ ਚ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਪ੍ਰਿਥਕ੍ਕੇਸ਼ਿਨਿਸ਼ੂਦਨ॥੧॥
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ।
ਕਾਮ੍ਯਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਨ੍ਯਾਸਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ।
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਯਾਗਂ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤ੍ਯਾਗਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾਃ॥੨॥
ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਦੋਸ਼ਵਦਿਤ੍ਯੇਕੇ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮਨੀਸ਼ਿਣਃ।
ਯਜ੍ਞਦਾਨਤਪਃਕਰ੍ਮ ਨ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮਿਤਿ ਚਾਪਰੇ॥੩॥
ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਸ਼੍ਰਿਣੁ ਮੇ ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਯਾਗੇ ਭਰਤਸਤ੍ਤਮ।
ਤ੍ਯਾਗੋ ਹਿ ਪੁਰੁਸ਼ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ॥੪॥
ਯਜ੍ਞਦਾਨਤਪਃਕਰ੍ਮ ਨ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਤਤ੍।
ਯਜ੍ਞੋ ਦਾਨਂ ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਵਨਾਨਿ ਮਨੀਸ਼ਿਣਾਮ੍॥੫॥
ਏਤਾਨ੍ਯਪਿ ਤੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਫਲਾਨਿ ਚ।
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨੀਤਿ ਮੇ ਪਾਰ੍ਥ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਮਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍॥੬॥
ਨਿਯਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸਂਨ੍ਯਾਸਃ ਕਰ੍ਮਣੋ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ।
ਮੋਹਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਸ੍ਤਾਮਸਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ॥੭॥
ਦੁਃਖਮਿਤ੍ਯੇਵ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕਾਯਕ੍ਲੇਸ਼ਭਯਾਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍।
ਸ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜਸਂ ਤ੍ਯਾਗਂ ਨੈਵ ਤ੍ਯਾਗਫਲਂ ਲਭੇਤ੍॥੮॥
ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਵ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਨਿਯਤਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇऽਰ੍ਜੁਨ।
ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਫਲਂ ਚੈਵ ਸ ਤ੍ਯਾਗਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੋ ਮਤਃ॥੯॥
ਨ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟ੍ਯਕੁਸ਼ਲਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਸ਼ਲੇ ਨਾਨੁਸ਼ਜ੍ਜਤੇ।
ਤ੍ਯਾਗੀ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮਾਵਿਸ਼੍ਟੋ ਮੇਧਾਵੀ ਛਿਨ੍ਨਸਂਸ਼ਯਃ॥੧੦॥
ਨ ਹਿ ਦੇਹਭ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਸ਼ੇਸ਼ਤਃ।
ਯਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਯਾਗੀ ਸ ਤ੍ਯਾਗੀਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ॥੧੧॥
ਅਨਿਸ਼੍ਟਮਿਸ਼੍ਟਂ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮਣਃ ਫਲਮ੍।
ਭਵਤ੍ਯਤ੍ਯਾਗਿਨਾਂ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਨ ਤੁ ਸਂਨ੍ਯਾਸਿਨਾਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍॥੧੨॥
ਪਞ੍ਚੈਤਾਨਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕਾਰਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ।
ਸਾਂਖ੍ਯੇ ਕ੍ਰਿਤਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਯੇ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍॥੧੩॥
ਅਧਿਸ਼੍ਠਾਨਂ ਤਥਾ ਕਰ੍ਤਾ ਕਰਣਂ ਚ ਪ੍ਰਿਥਗ੍ਵਿਧਮ੍।
ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਥਕ੍ਚੇਸ਼੍ਟਾ ਦੈਵਂ ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਮਮ੍॥੧੪॥
ਸ਼ਰੀਰਵਾਙ੍ਮਨੋਭਿਰ੍ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਾਰਭਤੇ ਨਰਃ।
ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਂ ਵਾ ਵਿਪਰੀਤਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਤਸ੍ਯ ਹੇਤਵਃ॥੧੫॥
ਤਤ੍ਰੈਵਂ ਸਤਿ ਕਰ੍ਤਾਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕੇਵਲਂ ਤੁ ਯਃ।
ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਕ੍ਰਿਤਬੁਦ੍ਧਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ॥੧੬॥
ਯਸ੍ਯ ਨਾਹਂਕ੍ਰਿਤੋ ਭਾਵੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ।
ਹਤ੍ਵਾऽਪਿ ਸ ਇਮਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਨ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ॥੧੭॥
ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਕਰ੍ਮਚੋਦਨਾ।
ਕਰਣਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤੇਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਕਰ੍ਮਸਂਗ੍ਰਹਃ॥੧੮॥
ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਰ੍ਮ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਚ ਤ੍ਰਿਧੈਵ ਗੁਣਭੇਦਤਃ।
ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਗੁਣਸਂਖ੍ਯਾਨੇ ਯਥਾਵਚ੍ਛ੍ਰਿਣੁ ਤਾਨ੍ਯਪਿ॥੧੯॥
ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ੁ ਯੇਨੈਕਂ ਭਾਵਮਵ੍ਯਯਮੀਕ੍ਸ਼ਤੇ।
ਅਵਿਭਕ੍ਤਂ ਵਿਭਕ੍ਤੇਸ਼ੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਮ੍॥੨੦॥
ਪ੍ਰਿਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤੁ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਨਾਭਾਵਾਨ੍ਪ੍ਰਿਥਗ੍ਵਿਧਾਨ੍।
ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਭੂਤੇਸ਼ੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਜਸਮ੍॥੨੧॥
ਯਤ੍ਤੁ ਕ੍ਰਿਤ੍ਸ੍ਨਵਦੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਰ੍ਯੇ ਸਕ੍ਤਮਹੈਤੁਕਮ੍।
ਅਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵਦਲ੍ਪਂ ਚ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹ੍ਰਿਤਮ੍॥੨੨॥
ਨਿਯਤਂ ਸਙ੍ਗਰਹਿਤਮਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਤਃ ਕ੍ਰਿਤਮ੍।
ਅਫਲਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਨਾ ਕਰ੍ਮ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇ॥੨੩॥
ਯਤ੍ਤੁ ਕਾਮੇਪ੍ਸੁਨਾ ਕਰ੍ਮ ਸਾਹਂਕਾਰੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ।
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਬਹੁਲਾਯਾਸਂ ਤਦ੍ਰਾਜਸਮੁਦਾਹ੍ਰਿਤਮ੍॥੨੪॥
ਅਨੁਬਨ੍ਧਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਹਿਂਸਾਮਨਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ ਪੌਰੁਸ਼ਮ੍।
ਮੋਹਾਦਾਰਭ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਯਤ੍ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਚ੍ਯਤੇ॥੨੫॥
ਮੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗੋऽਨਹਂਵਾਦੀ ਧ੍ਰਿਤ੍ਯੁਤ੍ਸਾਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ।
ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯੋਰ੍ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਕਰ੍ਤਾ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕ ਉਚ੍ਯਤੇ॥੨੬॥
ਰਾਗੀ ਕਰ੍ਮਫਲਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਰ੍ਲੁਬ੍ਧੋ ਹਿਂਸਾਤ੍ਮਕੋऽਸ਼ੁਚਿਃ।
ਹਰ੍ਸ਼ਸ਼ੋਕਾਨ੍ਵਿਤਃ ਕਰ੍ਤਾ ਰਾਜਸਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ॥੨੭॥
ਅਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਸ਼ਠੋ ਨੈਸ਼੍ਕ੍ਰਿਤਿਕੋऽਲਸਃ।
ਵਿਸ਼ਾਦੀ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰੀ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਤਾਮਸ ਉਚ੍ਯਤੇ॥੨੮॥
ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਭੇਦਂ ਧ੍ਰਿਤੇਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਣਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼੍ਰਿਣੁ।
ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਮਾਨਮਸ਼ੇਸ਼ੇਣ ਪ੍ਰਿਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਧਨਂਜਯ॥੨੯॥
ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਂ ਚ ਨਿਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯੇ ਭਯਾਭਯੇ।
ਬਨ੍ਧਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਯਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ॥੩੦॥
ਯਯਾ ਧਰ੍ਮਮਧਰ੍ਮਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚਾਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਚ।
ਅਯਥਾਵਤ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਰਾਜਸੀ॥੩੧॥
ਅਧਰ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮਮਿਤਿ ਯਾ ਮਨ੍ਯਤੇ ਤਮਸਾਵ੍ਰਿਤਾ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨ੍ਵਿਪਰੀਤਾਂਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਤਾਮਸੀ॥੩੨॥
ਧ੍ਰਿਤ੍ਯਾ ਯਯਾ ਧਾਰਯਤੇ ਮਨਃਪ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਯਾਃ।
ਯੋਗੇਨਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣ੍ਯਾ ਧ੍ਰਿਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ॥੩੩॥
ਯਯਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਾਨ੍ਧ੍ਰਿਤ੍ਯਾ ਧਾਰਯਤੇऽਰ੍ਜੁਨ।
ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਧ੍ਰਿਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਰਾਜਸੀ॥੩੪॥
ਯਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕਂ ਵਿਸ਼ਾਦਂ ਮਦਮੇਵ ਚ।
ਨ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਦੁਰ੍ਮੇਧਾ ਧ੍ਰਿਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਤਾਮਸੀ॥੩੫॥
ਸੁਖਂ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼੍ਰਿਣੁ ਮੇ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ।
ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ਰਮਤੇ ਯਤ੍ਰ ਦੁਃਖਾਨ੍ਤਂ ਚ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ॥੩੬॥
ਯਤ੍ਤਦਗ੍ਰੇ ਵਿਸ਼ਮਿਵ ਪਰਿਣਾਮੇऽਮ੍ਰਿਤੋਪਮਮ੍।
ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦਜਮ੍॥੩੭॥
ਵਿਸ਼ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯੋਗਾਦ੍ਯਤ੍ਤਦਗ੍ਰੇऽਮ੍ਰਿਤੋਪਮਮ੍।
ਪਰਿਣਾਮੇ ਵਿਸ਼ਮਿਵ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਰਾਜਸਂ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਮ੍॥੩੮॥
ਯਦਗ੍ਰੇ ਚਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਚ ਸੁਖਂ ਮੋਹਨਮਾਤ੍ਮਨਃ।
ਨਿਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਪ੍ਰਮਾਦੋਤ੍ਥਂ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹ੍ਰਿਤਮ੍॥੩੯॥
ਨ ਤਦਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਿਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵਾ ਦਿਵਿ ਦੇਵੇਸ਼ੁ ਵਾ ਪੁਨਃ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਜੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਯਦੇਭਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ॥੪੦॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਪਰਂਤਪ।
ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਭਵੈਰ੍ਗੁਣੈਃ॥੪੧॥
ਸ਼ਮੋ ਦਮਸ੍ਤਪਃ ਸ਼ੌਚਂ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਾਰ੍ਜਵਮੇਵ ਚ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍॥੪੨॥
ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਤੇਜੋ ਧ੍ਰਿਤਿਰ੍ਦਾਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਚਾਪ੍ਯਪਲਾਯਨਮ੍।
ਦਾਨਮੀਸ਼੍ਵਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍॥੪੩॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਿਗੌਰਕ੍ਸ਼੍ਯਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍।
ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍॥੪੪॥
ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਰਤਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ।
ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤਃ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਯਥਾ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰਿਣੁ॥੪੫॥
ਯਤਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ੍ਤਿਰ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍।
ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ਤਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਨਵਃ॥੪੬॥
ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੋ ਵਿਗੁਣਃ ਪਰਧਰ੍ਮੋਤ੍ਸ੍ਵਨੁਸ਼੍ਠਿਤਾਤ੍।
ਸ੍ਵਭਾਵਨਿਯਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਿਲ੍ਬਿਸ਼ਮ੍॥੪੭॥
ਸਹਜਂ ਕਰ੍ਮ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸਦੋਸ਼ਮਪਿ ਨ ਤ੍ਯਜੇਤ੍।
ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਾ ਹਿ ਦੋਸ਼ੇਣ ਧੂਮੇਨਾਗ੍ਨਿਰਿਵਾਵ੍ਰਿਤਾਃ॥੪੮॥
ਅਸਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਗਤਸ੍ਪ੍ਰਿਹਃ।
ਨੈਸ਼੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪਰਮਾਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸੇਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ॥੪੯॥
ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ।
ਸਮਾਸੇਨੈਵ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨਿਸ਼੍ਠਾ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਯਾ ਪਰਾ॥੫੦॥
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਧ੍ਰਿਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਿਯਮ੍ਯ ਚ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨ੍ਵਿਸ਼ਯਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ੌ ਵ੍ਯੁਦਸ੍ਯ ਚ॥੫੧॥
ਵਿਵਿਕ੍ਤਸੇਵੀ ਲਘ੍ਵਾਸ਼ੀ ਯਤਵਾਕ੍ਕਾਯਮਾਨਸਃ।
ਧ੍ਯਾਨਯੋਗਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ॥੫੨॥
ਅਹਂਕਾਰਂ ਬਲਂ ਦਰ੍ਪਂ ਕਾਮਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍।
ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ॥੫੩॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ਨ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿ।
ਸਮਃ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਭੂਤੇਸ਼ੁ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਿਂ ਲਭਤੇ ਪਰਾਮ੍॥੫੪॥
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਮਭਿਜਾਨਾਤਿ ਯਾਵਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ।
ਤਤੋ ਮਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਤੇ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍॥੫੫॥
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਪਿ ਸਦਾ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਮਦ੍ਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ।
ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪਦਮਵ੍ਯਯਮ੍॥੫੬॥
ਚੇਤਸਾ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਯਿ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਤ੍ਪਰਃ।
ਬੁਦ੍ਧਿਯੋਗਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਃ ਸਤਤਂ ਭਵ॥੫੭॥
ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਰਿਸ਼੍ਯਸਿ।
ਅਥ ਚੇਤ੍ਤ੍ਵਮਹਂਕਾਰਾਨ੍ਨ ਸ਼੍ਰੋਸ਼੍ਯਸਿ ਵਿਨਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ॥੫੮॥
ਯਦਹਂਕਾਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨ ਯੋਤ੍ਸ੍ਯ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਸੇ।
ਮਿਥ੍ਯੈਸ਼ ਵ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨਿਯੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ॥੫੯॥
ਸ੍ਵਭਾਵਜੇਨ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨਿਬਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ।
ਕਰ੍ਤੁਂ ਨੇਚ੍ਛਸਿ ਯਨ੍ਮੋਹਾਤ੍ਕਰਿਸ਼੍ਯਸ੍ਯਵਸ਼ੋऽਪਿ ਤਤ੍॥੬੦॥
ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਹ੍ਰਿਦ੍ਦੇਸ਼ੇऽਰ੍ਜੁਨ ਤਿਸ਼੍ਠਤਿ।
ਭ੍ਰਾਮਯਨ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਰੂਢਾਨਿ ਮਾਯਯਾ॥੬੧॥
ਤਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਚ੍ਛ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਨ ਭਾਰਤ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪਰਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍॥੬੨॥
ਇਤਿ ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਗੁਹ੍ਯਾਦ੍ਗੁਹ੍ਯਤਰਂ ਮਯਾ।
ਵਿਮ੍ਰਿਸ਼੍ਯੈਤਦਸ਼ੇਸ਼ੇਣ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ॥੬੩॥
ਸਰ੍ਵਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰਿਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ।
ਇਸ਼੍ਟੋऽਸਿ ਮੇ ਦ੍ਰਿਢਮਿਤਿ ਤਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਹਿਤਮ੍॥੬੪॥
ਮਨ੍ਮਨਾ ਭਵ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤੋ ਮਦ੍ਯਾਜੀ ਮਾਂ ਨਮਸ੍ਕੁਰੁ।
ਮਾਮੇਵੈਸ਼੍ਯਸਿ ਸਤ੍ਯਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੇ ਪ੍ਰਿਯੋऽਸਿ ਮੇ॥੬੫॥
ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਾਨ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮਾਮੇਕਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਯਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ॥੬੬॥
ਇਦਂ ਤੇ ਨਾਤਪਸ੍ਕਾਯ ਨਾਭਕ੍ਤਾਯ ਕਦਾਚਨ।
ਨ ਚਾਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਵੇ ਵਾਚ੍ਯਂ ਨ ਚ ਮਾਂ ਯੋऽਭ੍ਯਸੂਯਤਿ॥੬੭॥
ਯ ਇਮਂ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤੇਸ਼੍ਵਭਿਧਾਸ੍ਯਤਿ।
ਭਕ੍ਤਿਂ ਮਯਿ ਪਰਾਂ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਮਾਮੇਵੈਸ਼੍ਯਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਃ॥੬੮॥
ਨ ਚ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨੁਸ਼੍ਯੇਸ਼ੁ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਤ੍ਤਮਃ।
ਭਵਿਤਾ ਨ ਚ ਮੇ ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਿਯਤਰੋ ਭੁਵਿ॥੬੯॥
ਅਧ੍ਯੇਸ਼੍ਯਤੇ ਚ ਯ ਇਮਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸਂਵਾਦਮਾਵਯੋਃ।
ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞੇਨ ਤੇਨਾਹਮਿਸ਼੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਮਿਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ॥੭੦॥
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਾਨਨਸੂਯਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਿਣੁਯਾਦਪਿ ਯੋ ਨਰਃ।
ਸੋऽਪਿ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਭਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍॥੭੧॥
ਕਚ੍ਚਿਦੇਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਪਾਰ੍ਥ ਤ੍ਵਯੈਕਾਗ੍ਰੇਣ ਚੇਤਸਾ।
ਕਚ੍ਚਿਦਜ੍ਞਾਨਸਂਮੋਹਃ ਪ੍ਰਨਸ਼੍ਟਸ੍ਤੇ ਧਨਂਜਯ॥੭੨॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ।
ਨਸ਼੍ਟੋ ਮੋਹਃ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤਿਰ੍ਲਬ੍ਧਾ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਯਾਚ੍ਯੁਤ।
ਸ੍ਥਿਤੋऽਸ੍ਮਿ ਗਤਸਂਦੇਹਃ ਕਰਿਸ਼੍ਯੇ ਵਚਨਂ ਤਵ॥੭੩॥
ਸਂਜਯ ਉਵਾਚ।
ਇਤ੍ਯਹਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ।
ਸਂਵਾਦਮਿਮਮਸ਼੍ਰੌਸ਼ਮਦ੍ਭੁਤਂ ਰੋਮਹਰ੍ਸ਼ਣਮ੍॥੭੪॥
ਵ੍ਯਾਸਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਵਾਨੇਤਦ੍ਗੁਹ੍ਯਮਹਂ ਪਰਮ੍।
ਯੋਗਂ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਤ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕਥਯਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍॥੭੫॥
ਰਾਜਨ੍ਸਂਸ੍ਮ੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਂਸ੍ਮ੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਂਵਾਦਮਿਮਮਦ੍ਭੁਤਮ੍।
ਕੇਸ਼ਵਾਰ੍ਜੁਨਯੋਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਹ੍ਰਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ॥੭੬॥
ਤਚ੍ਚ ਸਂਸ੍ਮ੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਂਸ੍ਮ੍ਰਿਤ੍ਯ ਰੂਪਮਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਂ ਹਰੇਃ।
ਵਿਸ੍ਮਯੋ ਮੇ ਮਹਾਨ੍ਰਾਜਨ੍ਹ੍ਰਿਸ਼੍ਯਾਮਿ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ॥੭੭॥
ਯਤ੍ਰ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਃ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੋ ਯਤ੍ਰ ਪਾਰ੍ਥੋ ਧਨੁਰ੍ਧਰਃ।
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਿਜਯੋ ਭੂਤਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵਾ ਨੀਤਿਰ੍ਮਤਿਰ੍ਮਮ॥੭੮॥
 

ਓਁ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੂਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਂਨ੍ਯਾਸਯੋਗੋ ਨਾਮਾਸ਼੍ਟਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥੧੮॥